Nöğaylar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 366–367-b. — ziyouz.com
Nöğaylar NÖĞAYLAR, nöğay (13-a.dagi Oltin Örda xoni Nöğay nomi b-n boğliq) — xalq, Rossiya Federatsiyasining Stavropol ölkasi, Doğiston, Çeçeniston, Inguşiston Respublikalari hamda Qoraçoy-Çerkasiya viloyatlarida yaşaydilar (75,2 ming kişi, 1990-y.lar örtalari). Özbekistonda juda ozçilikni taşkil etadi.
N.ning qora nöğay (Doğiston), nöğay yoki açiquloq (Stavropol ölkasi), oq nöğay yoki kuban nöğaylari (Qoraçoy-Çerkasiya) va astraxon nöğaylari kabi etnik guruh^ari mavjud. Jan. Sibir (Turon) ötiş irqiga mansub. Nöğay tilipA sözlaşadilar. Dindorlari — sunniy musulmonlar. N. ajdodlari Nöğay tasarrufidagi hududlarda yaşagan turkmöğul qabilalari hisoblanadi. Ular Uraldan to Dneprgaça, jumladan, Şim. Kavkaz, Quyi Volga, Krimda köçib yurganlar. Daşti Qipçoqsa qipçoqlar b-n aralaşib turkiy tilni qabul qilişgan.
Ötmişdagi an'anaviy maşğulotlari — köçmançilik va yaylov çorvaçiligi (qöy, eçki, yirik şoxli mol), tuyaçilik, otçilik, qisman dehqonçilik bölgan. Hunarmandçilikda movut tayyorlaş, çarm va qöy terisini qayta işlaş, kigiz bosiş va undan çakmon, etik, boş kiyimlarni tikiş, ayniq-sa, keng rasm bölgan.
Ad.: Gadjiyeva S. Ş., Materialnaya kultura nogaysev v XIX — naç. XX v., M., 1976; Gadjiyeva S. Ş ., Oçerki semi i braka u nogaysev v XIX — naç. XX v., M, 1979.
Oçil Böriyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЎҒАЙЛАР, нўғай (13-а.даги Олтин Ўрда хони Нўғай номи б-н боғлиқ) — халқ, Россия Федерациясининг Ставрополь ўлкаси, Доғистон, Чеченистон, Ингушистон Республикалари ҳамда Қорачой-Черкасия вилоятларида яшайдилар (75,2 минг киши, 1990-й.лар ўрталари). Ўзбекистонда жуда озчиликни ташкил этади.
Н.нинг қора нўғай (Доғистон), нўғай ёки ачиқулоқ (Ставрополь ўлкаси), оқ нўғай ёки кубань нўғайлари (Қорачой-Черкасия) ва астрахон нўғайлари каби этник гуруҳ^ари мавжуд. Жан. Сибирь (Турон) ўтиш ирқига мансуб. Нўғай тилипА сўзлашадилар. Диндорлари — сунний мусулмонлар. Н. аждодлари Нўғай тасарруфидаги ҳудудларда яшаган туркмўғул қабилалари ҳисобланади. Улар Уралдан то Днепргача, жумладан, Шим. Кавказ, Қуйи Волга, Кримда кўчиб юрганлар. Дашти Қипчоқца қипчоқлар б-н аралашиб туркий тилни қабул қилишган.
Ўтмишдаги анъанавий машғулотлари — кўчманчилик ва яйлов чорвачилиги (қўй, эчки, йирик шохли мол), туячилик, отчилик, қисман деҳқончилик бўлган. Ҳунармандчиликда мовут тайёрлаш, чарм ва қўй терисини қайта ишлаш, кигиз босиш ва ундан чакмон, этик, бош кийимларни тикиш, айниқ-са, кенг расм бўлган.
Ад.: Гаджиева С. Ш., Материальная культура ногайцев в XIX — нач. XX в., М., 1976; Гаджиева С. Ш ., Очерки семьи и брака у ногайцев в XIX — нач. XX в., М, 1979.
Очил Бўриев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.