Noğora
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 321-b. — ziyouz.com
Noğora (arab, naqqora — zarb beruvçi) — urma musiqa çolğu asbobi. Tuzilişi turliça; tuvaksimon kosaxonasi, asosan, sopoldan yasaladi. Kiyik yoki eçki (ayrim joylarda boşqa hayvonlar) terisi b-n krplanadi. Qadimdan harbiy, jarçi hamda ommaviy marosim çolgu asbobi sifatida Şarq mamlakatlarida ma'lum bölgan. Hozirda özbek, tojik, uyğur, arman va b. xalq sozandalari tomonidan qöllaniladi.
Özbekistonda uning döl N. (yöğon tovuşli katta N., teri qoplanadigan qismining diametri 60 sm), rez N. (ingiçka tovuşli kiçik N., diametri 20—30 sm), kös N. (tovuşi rez N.dan yöğonroq, diametri 30—40 sm) turlari keng tarqalgan. Rez va kös N. ikkita çöp b-n, döl N. nisbatan yöğon-roq bitta çöp b-n çalinadi. Xalq musiqa ijroçiligida kös va rez N.dan iborat qöş N. qöllaniladi. Qöş N. to-vuşlari bir-biridan taxm. kvarta in-tervalida farq qiladi. Bu esa turli şakldagi bezaklarga boy usullarni ijro etiş imkoniyatini yaratadi. N.ning çindovul (mis yoki b. metalldan yasalgan hajmi katta N.), tablak (kiç-kina N.) turlari ham bölib, ular kam tarqalgan. Qöş N. surnay va karnaylar b-n qöşilib an'anaviy milliy an-samblni taşkil etadi. Bunday ansambllar oçiq joylarda ötkaziladigan tomoşalar, tantanalar, töy marosimlari jarçisi bölib, «Şodiyona», «Katta öyin», uyğurlarda hayit keçalarida çalinadigan «Noğora muqom» kabi çol-ğu yöllarini ijro etib kelmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
HOFOPA (араб, наққора — зарб берувчи) — урма мусиқа чолғу асбоби. Тузилиши турлича; туваксимон косахонаси, асосан, сополдан ясалади. Кийик ёки эчки (айрим жойларда бошқа ҳайвонлар) териси б-н крпланади. Қадимдан ҳарбий, жарчи ҳамда оммавий маросим чолгу асбоби сифатида Шарқ мамлакатларида маълум бўлган. Ҳозирда ўзбек, тожик, уйғур, арман ва б. халқ созандалари томонидан қўлланилади.
Ўзбекистонда унинг дўл Н. (йўғон товушли катта Н., тери қопланадиган қисмининг диаметри 60 см), рез Н. (ингичка товушли кичик Н., диаметри 20—30 см), кўс Н. (товуши рез Н.дан йўғонроқ, диаметри 30—40 см) турлари кенг тарқалган. Рез ва кўс Н. иккита чўп б-н, дўл Н. нисбатан йўғон-роқ битта чўп б-н чалинади. Халқ мусиқа ижрочилигида кўс ва рез Н.дан иборат қўш Н. қўлланилади. Қўш Н. то-вушлари бир-биридан тахм. кварта ин-тервалида фарқ қилади. Бу эса турли шаклдаги безакларга бой усулларни ижро этиш имкониятини яратади. Н.нинг чиндовул (мис ёки б. металлдан ясалган ҳажми катта Н.), таблак (кич-кина Н.) турлари ҳам бўлиб, улар кам тарқалган. Қўш Н. сурнай ва карнайлар б-н қўшилиб анъанавий миллий ан-самблни ташкил этади. Бундай ансамбллар очиқ жойларда ўтказиладиган томошалар, тантаналар, тўй маросимлари жарчиси бўлиб, «Шодиёна», «Катта ўйин», уйғурларда ҳайит кечаларида чалинадиган «Ноғора муқом» каби чол-ғу йўлларини ижро этиб келмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.