Nomuntazam qöşinlar

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 284-b. — ziyouz.com

Nomuntazam qöşinlar NOMUNTAZAM QÖŞINLAR, laşkarlar — barqaror uyuşmaga ega bölmagan askariy qismlar. N.q. tuzilişi, xizmatni ötaşi, kiyim-keçagi (uniformasi) jihatdan muntazam qöşinlardan farqlanadi. Örta asrlarda N.q. harbiy yurişga çiqqan armiyaning asosini taşkil qilgan. Muntazam qöşin mavjud bölsada, uning miq-dori N.q.ga nisbatan ozçilikni taşkil etgan. Harbiy yurişlar boşlanişidan avval hukmdor öz qöl ostidagi hududlarga qöşin töplaş uçun harbiy nozirlar (tavoçilar)ni jönatgan. Qöşin töplaş haqidagi maxsus buyruq (tunqal)ga binoan viloyat hokimlari, tuman va şahar beklari, qal'a, qörğon doruğalari, oliy boş qömondon tomonidan tuzilgan röyxatga muvofiq öz askarlari, zarur ot-ulovi, qurol-yaroği, oziq-ovqati, yemxaşagi b-n oldindan belgilab qöyilgan töplaniş örniga öz vaqtida keçikmasdan yetib kelişi şart hisoblangan.

Buxoro amirligida harbiy kuçlar muntazam qöşin (navkariya) hamda N.q. (qora çerik)dan iborat bölgan. N.q. amir farmonining jarçi tomonidan bozorlarda e'lon qilinişidan söng yiğilgan. Xizmatga çaqirilgan N.q. jangçilari qurol-yaroq örnida ba'zan bel, ketmon, panjşaxa b-n qurollangan. Extiyoj bölmagan paytlarda N.q.ga uylariga qaytişga ruxsat berilgan.

Rossiyada (17—20-a.lar) N.q. aksariyat kazaklardan taşkil etilgan. 20-a.ning boşlarida Turkistondagi otliq divizion, Doğistondagi otliq polk ham Rossiyanine N.q.i tarkibiga kirgan. 17—20-a. larda Avstraliya, Afğoniston va Eronda ham N.q. mavjud edi. Birinçi jahon uruşidan keyin N.q. barça davlatlarda tugatilgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НОМУНТАЗАМ ҚЎШИНЛАР, лашкарлар — барқарор уюшмага эга бўлмаган аскарий қисмлар. Н.қ. тузилиши, хизматни ўташи, кийим-кечаги (униформаси) жиҳатдан мунтазам қўшинлардан фарқланади. Ўрта асрларда Н.қ. ҳарбий юришга чиққан армиянинг асосини ташкил қилган. Мунтазам қўшин мавжуд бўлсада, унинг миқ-дори Н.қ.га нисбатан озчиликни ташкил этган. Ҳарбий юришлар бошланишидан аввал ҳукмдор ўз қўл остидаги ҳудудларга қўшин тўплаш учун ҳарбий нозирлар (тавочилар)ни жўнатган. Қўшин тўплаш ҳақидаги махсус буйруқ (тунқал)га биноан вилоят ҳокимлари, туман ва шаҳар беклари, қалъа, қўрғон доруғалари, олий бош қўмондон томонидан тузилган рўйхатга мувофиқ ўз аскарлари, зарур от-улови, қурол-яроғи, озиқ-овқати, емхашаги б-н олдиндан белгилаб қўйилган тўпланиш ўрнига ўз вақтида кечикмасдан етиб келиши шарт ҳисобланган.

Бухоро амирлигида ҳарбий кучлар мунтазам қўшин (навкария) ҳамда Н.қ. (қора черик)дан иборат бўлган. Н.қ. амир фармонининг жарчи томонидан бозорларда эълон қилинишидан сўнг йиғилган. Хизматга чақирилган Н.қ. жангчилари қурол-яроқ ўрнида баъзан бел, кетмон, панжшаха б-н қуролланган. Эхтиёж бўлмаган пайтларда Н.қ.га уйларига қайтишга рухсат берилган.

Россияда (17—20-а.лар) Н.қ. аксарият казаклардан ташкил этилган. 20-а.нинг бошларида Туркистондаги отлиқ дивизион, Доғистондаги отлиқ полк ҳам Россиянине Н.қ.и таркибига кирган. 17—20-а. ларда Австралия, Афғонистон ва Эронда ҳам Н.қ. мавжуд эди. Биринчи жаҳон урушидан кейин Н.қ. барча давлатларда тугатилган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.