Nomusga tegiş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 284–285-b. — ziyouz.com
Nomusga tegiş - zörlik işlatib, qörqitib yoki jabrlanuvçining ojizligidan foydalanib, jinsiy aloqa qiliş. Uşbu jinoyatning jabrlanuvçisi faqat ayol kişi, nomusga tegişning subyekta esa ayolning xohişi, erkiga qarşi u b-n jinsiy aloqaga kirişgan erkak hisoblanadi. Köpinça jinoyatning motivi jinsiy extiyojni qondirişdan iborat böladi. Ammo sud amaliyotida jinoyat sodir etişning motivi sifatida öç oliş, ayolni şarmanda qiliş, oilani haqorat kiliş, ayol kişini erga tegişga majbur qiliş va h.k. ham uçrab turadi. N.t. vaqtida aybdor jismoniy va ruhiy zörlik işlatişi mumkin. N.t. jinoyatini sodir etişdagi qörqitiş jabrlanuvçining qarşiligini yengiş maqsadida unga yoki unga yaqin kişilarga nisbatan işlatiladigan turli xil ruhiy ta'sirlarni anglatadi. Jabrlanuvçining ojizligidan foydalaniş deyilganda jabrlanuvçining öziga nisbatan sodir etilayotgan harakatlarning xususiyati va mohiyatini anglay olmasligi yoxud sodir etilayotgan harakatlarning xususiyatini anglasada, aybdorga qarşilik körsatiş imkoniyatiga ega bölmagan şaxs b-n jinsiy aloqa qilişi tuşuniladi.
Özbekiston Respublikasining JK böyiça, N. t. ayollarning jinsiy erkinligi va jinsiy daxlsizligiga qaratilgan eng oğir tajovuzlardan biridir. Voyaga yetgan ayollarning jinsiy erkinligi, 16 yoşga tölmagan ayol jinsidagi şaxslarning jinsiy daxlsizligini ta'minlovçi ijtimoiy munosabatlar jinoyat qonuni b-n muhofaza qilinadi. N.t. jinoyatini sodir etgan şaxs uçun belgilangan jazoning eng oz muddati 3 yildan 7 yilgaça ozodlikdan mahrum qilişdir. Javobgarlik öta oğirlaştiruvçi holatlarda sodir etilgan deb topilsa, aybdorga 15 yildan 20 yilgaça ozodlikdan maxrum qiliş jazosi tayinlanadi (Özbekiston Respublikasining JK, 118-modda).
Mirzayusuf Rustamboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОМУСГА ТЕГИШ - зўрлик ишлатиб, қўрқитиб ёки жабрланувчининг ожизлигидан фойдаланиб, жинсий алоқа қилиш. Ушбу жиноятнинг жабрланувчиси фақат аёл киши, номусга тегишнинг субъекта эса аёлнинг хоҳиши, эркига қарши у б-н жинсий алоқага киришган эркак ҳисобланади. Кўпинча жиноятнинг мотиви жинсий эхтиёжни қондиришдан иборат бўлади. Аммо суд амалиётида жиноят содир этишнинг мотиви сифатида ўч олиш, аёлни шарманда қилиш, оилани ҳақорат килиш, аёл кишини эрга тегишга мажбур қилиш ва ҳ.к. ҳам учраб туради. Н.т. вақтида айбдор жисмоний ва руҳий зўрлик ишлатиши мумкин. Н.т. жиноятини содир этишдаги қўрқитиш жабрланувчининг қаршилигини енгиш мақсадида унга ёки унга яқин кишиларга нисбатан ишлатиладиган турли хил руҳий таъсирларни англатади. Жабрланувчининг ожизлигидан фойдаланиш дейилганда жабрланувчининг ўзига нисбатан содир этилаётган ҳаракатларнинг хусусияти ва моҳиятини англай олмаслиги ёхуд содир этилаётган ҳаракатларнинг хусусиятини англасада, айбдорга қаршилик кўрсатиш имкониятига эга бўлмаган шахс б-н жинсий алоқа қилиши тушунилади.
Ўзбекистон Республикасининг ЖК бўйича, Н. т. аёлларнинг жинсий эркинлиги ва жинсий дахлсизлигига қаратилган энг оғир тажовузлардан биридир. Вояга етган аёлларнинг жинсий эркинлиги, 16 ёшга тўлмаган аёл жинсидаги шахсларнинг жинсий дахлсизлигини таъминловчи ижтимоий муносабатлар жиноят қонуни б-н муҳофаза қилинади. Н.т. жиноятини содир этган шахс учун белгиланган жазонинг энг оз муддати 3 йилдан 7 йилгача озодликдан маҳрум қилишдир. Жавобгарлик ўта оғирлаштирувчи ҳолатларда содир этилган деб топилса, айбдорга 15 йилдан 20 йилгача озодликдан махрум қилиш жазоси тайинланади (Ўзбекистон Республикасининг ЖК, 118-модда).
Мирзаюсуф Рустамбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.