Noosfera
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288–289-b. — ziyouz.com
Noosfera (yun. noos — akl-idrok va sphaira — şar) — biosferannng inson aql-idroki hukmronlik qiladigan yangi xrlati. N.da inson biosfera rivojla-nişini belgilab beradigan asosiy omil hisoblanadi. N. tuşunçasini 1927 y.da fransuz olimlari E. Lerun va P. Teyetyar de Şarden fanga kiritişgan bölib, ular N.ni biosfera ustidan hukmronlik qiluvçi, yerni örab olgan akl-idrok kavati deb karaşgan. V. I. Vernandskiy 20-a.ning 30—90- y.larida N. töğrisidagi materialistik tuşunçani ilgari surdi. Uning fikriça, jamiyatning özaro munosabatlari natijasida paydo bölgan biosferaning sifat jihatidan yangi, inson manfaati yölida qayta taşkil etilgan evolyutsion xrlatidir. Tibbiyot qonuniyatlarining tafakkur va jamiyatning ijtimoiy-iktisodiy qonuniyatlari b-n uyğunlaşib ketişi N. uçun xos xususiyat hisoblanadi. N.ning ayrim tarkibiy-funksi-onal elementlari jamiyat rivojlanişining hoz. davridayoq yuzaga kelmoqda. Rivojlanişning umumbaşariy muam-molarini hal qiliş maqsadida insonlar kuç-qudrati birlaşib borgan sari biosferaning N.ga aylanişi ham kuçayib boradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НООСФЕРА (юн. noos — акл-идрок ва sphaira — шар) — биосферанннг инсон ақл-идроки ҳукмронлик қиладиган янги хрлати. Н.да инсон биосфера ривожла-нишини белгилаб берадиган асосий омил ҳисобланади. Н. тушунчасини 1927 й.да француз олимлари Э. Лерун ва П. Теетяр де Шарден фанга киритишган бўлиб, улар Н.ни биосфера устидан ҳукмронлик қилувчи, ерни ўраб олган акл-идрок кавати деб карашган. В. И. Вернандский 20-а.нинг 30—90- й.ларида Н. тўғрисидаги материалистик тушунчани илгари сурди. Унинг фикрича, жамиятнинг ўзаро муносабатлари натижасида пайдо бўлган биосферанинг сифат жиҳатидан янги, инсон манфаати йўлида қайта ташкил этилган эволюцион хрлатидир. Тиббиёт қонуниятларининг тафаккур ва жамиятнинг ижтимоий-иктисодий қонуниятлари б-н уйғунлашиб кетиши Н. учун хос хусусият ҳисобланади. Н.нинг айрим таркибий-функци-онал элементлари жамият ривожланишининг ҳоз. давридаёқ юзага келмоқда. Ривожланишнинг умумбашарий муам-моларини ҳал қилиш мақсадида инсонлар куч-қудрати бирлашиб борган сари биосферанинг Н.га айланиши ҳам кучайиб боради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.