Noqis

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 320–321-b. — ziyouz.com

Noqis (taxallusi; asl ism-şarifi Abdulqodir Muhammadşokir öğli) (1860 — Kattaqörğon — 1929) — özbek şoiri. Kattaqörğon, Buxoro madrasalarida öqigan. 1895 y.da Kattaqörğonga qaytib, madrasada mudarrislik qilgan, dehqonçilik b-n şuğullangan. Sa'diy, Jomiy, Navoiy, Fuzuliy va b.ga ergaşgan, ular ğazallariga muxammaslar boğlagan. Ayniqsa, Muqimiy ijodiga ehtirom b-n qaragan, tazmin muxammaslar yozgan («Dogmen», «Kel ertaroq», «Nozaninim» va b.).

1905 y.dan N. ijodida ijtimoiy mazmun kuçaygan. Şe'rlarida ijtimoiy adolatsizlikka, nodonlikka qarşi nafrat ifodalangan. Ğazallari «Bayozi Mahdiy», «Armuğoni Xislat», «Bayozi Miriy», «Bayozi Jörabek» va b. bayozlarga kiritilgan. N. qölyozmalari — «Bayozi Noqis» Tojikiston FA Şarq-şunoslik in-ti (inv. №1005)da, «Devoni Noqis» Özbekiston FA Şarqşu-noslik in-ti (inv. №97)da saqlanadi. 19-a. oxiri — 20-a. boşlarida Buxoroda tuzilgan tazkiralarda N. ijodiga yuqori baho berilgan. Şoir «Layli va Majnun» syujeti asosida doston yozganligi haqida ma'lumot mavjud. Ammo u hali topilmagan. N.ning bayozlari va 6 ming misraga yaqin şe'rlari saqdangan. Fa-zal va muxammaslari hofizlar tomonidan kuylab kelinadi («Hajringda dardu ğam b-n hasratda doğman...» va b.).

Ad.: Orzibekov R., Abduqodir Noqis, XIX asr özbek adabiyoti tarixiga doyr materiallar, Samarqand, 1985.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НОҚИС (тахаллуси; асл исм-шарифи Абдулқодир Муҳаммадшокир ўғли) (1860 — Каттақўрғон — 1929) — ўзбек шоири. Каттақўрғон, Бухоро мадрасаларида ўқиган. 1895 й.да Каттақўрғонга қайтиб, мадрасада мударрислик қилган, деҳқончилик б-н шуғулланган. Саъдий, Жомий, Навоий, Фузулий ва б.га эргашган, улар ғазалларига мухаммаслар боғлаган. Айниқса, Муқимий ижодига эҳтиром б-н қараган, тазмин мухаммаслар ёзган («Догмен», «Кел эртароқ», «Нозаниним» ва б.).

1905 й.дан Н. ижодида ижтимоий мазмун кучайган. Шеърларида ижтимоий адолатсизликка, нодонликка қарши нафрат ифодаланган. Ғазаллари «Баёзи Маҳдий», «Армуғони Хислат», «Баёзи Мирий», «Баёзи Жўрабек» ва б. баёзларга киритилган. Н. қўлёзмалари — «Баёзи Ноқис» Тожикистон ФА Шарқ-шунослик ин-ти (инв. №1005)да, «Девони Ноқис» Ўзбекистон ФА Шарқшу-нослик ин-ти (инв. №97)да сақланади. 19-а. охири — 20-а. бошларида Бухорода тузилган тазкираларда Н. ижодига юқори баҳо берилган. Шоир «Лайли ва Мажнун» сюжети асосида достон ёзганлиги ҳақида маълумот мавжуд. Аммо у ҳали топилмаган. Н.нинг баёзлари ва 6 минг мисрага яқин шеърлари сақданган. Fa-зал ва мухаммаслари ҳофизлар томонидан куйлаб келинади («Ҳажрингда дарду ғам б-н ҳасратда доғман...» ва б.).

Ад.: Орзибеков Р., Абдуқодир Ноқис, XIX аср ўзбек адабиёти тарихига дойр материаллар, Самарқанд, 1985.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.