Norin
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297–298-b. — ziyouz.com
Norin — Özbekiston va Qirğizistondagi daryo. Markaziy Tyanşandan boşlanadi. Uz. 807 km, havzasining mayd. 59,9 ming km2. Daryo Norin ş.dan 44 km şarkda Katta Norin va Kiçik Norin daryolarining qöşilişidan hosil böladi. Norin ş.dan 21 km oqib ötgaç, unga öng tomondan Önarça daryosi, söngra Sönköldan çiqib keladigan Kökjerti daryosi quyiladi. Şundan söng, eng yirik çap irmoqlaridan Otboşi daryosi, undan nariroqsa Olabuğa daryosi kelib quyiladi. Töğuztörö soyligiga oqib çiqqaç, N. da-ryosiga çap tomondan ança yirik Kökiy-rim daryosi, 32 km oqib borgaç, Kököme-ren daryosi qöşiladi. Uzunaxmat va Qo-rasuv daryolari qöşilgaç, daryo Fargona vodiysiga çiqadi. Şu yerdan boşlab uning suvi qisman suğorişga olinadi. Namangan ş. yaqinidagi Baliqçi qişloği yonida N. Qoradaryo b-n qöşilib Sirda-ryoni hosil qiladi. N. yuqori oqimida keng vodiyda, Axala daryosining quyiliş joyiga qadar çuqur va tor vodiyda juda tez oqadi. Norin ş.dan boşlab daryo vodiysida ikki yoqlama qayir hosil bölgan. Uzunaxmat daryosi quyiliş joyiga yaqin daryo vodiysi tobora tora-yib, qoyali daraga aylanadi va Uçqör-ğon ş.dan ötgaç, kengayib, konussimon yoyilmadan oka boşlaydi. N.ning örtaça köp yillik suv sarfi (Norin ş. yaqinida) 87,5 m3/sek, örtaça oqim moduli 8,24 m3/sek. Daryosining eng katta maksimal suv sarfi 1936 y. 20 mayda 772 m3/sek, minimal örtaça oylik suv sarfi 10,2 m3/sek. (1938 y. yanv.) bölgan. N. qor-muzlik suvlaridan töyinadi. Katta Fargona, Katta Andijon, Şim. Farğona, Katta Namangan kanallari şu daryodan suv oladi. N. juda katta energiya zaxiralariga ega. Daryoda Uç-qörgon GES, Töqtaqul GES qurilgan. N. böyida Norin, Toşkömir, Uçqör-ğon ş.lari joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОРИН — Ўзбекистон ва Қирғизистондаги дарё. Марказий Тяньшандан бошланади. Уз. 807 км, ҳавзасининг майд. 59,9 минг км2. Дарё Норин ш.дан 44 км шаркда Катта Норин ва Кичик Норин дарёларининг қўшилишидан ҳосил бўлади. Норин ш.дан 21 км оқиб ўтгач, унга ўнг томондан Ўнарча дарёси, сўнгра Сўнкўлдан чиқиб келадиган Кўкжерти дарёси қуйилади. Шундан сўнг, энг йирик чап ирмоқларидан Отбоши дарёси, ундан нарироқца Олабуға дарёси келиб қуйилади. Тўғузтўрў сойлигига оқиб чиққач, Н. да-рёсига чап томондан анча йирик Кўкий-рим дарёси, 32 км оқиб боргач, Кўкўме-рен дарёси қўшилади. Узунахмат ва Қо-расув дарёлари қўшилгач, дарё Фаргона водийсига чиқади. Шу ердан бошлаб унинг суви қисман суғоришга олинади. Наманган ш. яқинидаги Балиқчи қишлоғи ёнида Н. Қорадарё б-н қўшилиб Сирда-рёни ҳосил қилади. Н. юқори оқимида кенг водийда, Ахала дарёсининг қуйилиш жойига қадар чуқур ва тор водийда жуда тез оқади. Норин ш.дан бошлаб дарё водийсида икки ёқлама қайир ҳосил бўлган. Узунахмат дарёси қуйилиш жойига яқин дарё водийси тобора тора-йиб, қояли дарага айланади ва Учқўр-ғон ш.дан ўтгач, кенгайиб, конуссимон ёйилмадан ока бошлайди. Н.нинг ўртача кўп йиллик сув сарфи (Норин ш. яқинида) 87,5 м3/сек, ўртача оқим модули 8,24 м3/сек. Дарёсининг энг катта максимал сув сарфи 1936 й. 20 майда 772 м3/сек, минимал ўртача ойлик сув сарфи 10,2 м3/сек. (1938 й. янв.) бўлган. Н. қор-музлик сувларидан тўйинади. Катта Фаргона, Катта Андижон, Шим. Фарғона, Катта Наманган каналлари шу дарёдан сув олади. Н. жуда катта энергия захираларига эга. Дарёда Уч-қўргон ГЭС, Тўқтақул ГЭС қурилган. Н. бўйида Норин, Тошкўмир, Учқўр-ғон ш.лари жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.