Normat qiziq sulolasi

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 302–303-b. — ziyouz.com

Normat qiziq sulolasi - qöqonlik qiziqçilar. 1) Normat qiziq (laqabi Mulla, Oğzi katta, 1849 — Qöqon — 1919) — Zokirjon qiziqçinint tödasida katta qiziqçilardan ta'lim olib, iş boşlagan. Tuda b-n birga Farğona vodiysi böylab va Şarqiy Turkistonda tomoşa körsatgan. Zokirjon qiziq vafotidan keyin Qöqonga qaytib öz tödasini tuzgan. Tödada uning rahbarligida Rözi gov, Ismoil xöroz, Löm-löm Mamajon (Muhammad Kunduzov), Azim bola, Boymat qiziq, Şomat qiziq kabi kulgu ustalari ijod qilişgan. Normat qiziq ularga ham ustozlik, ham kor-farmonlik qilgan. Katta qiziklarning «Hoji kampir», «Qalandarlar», «Attorlik», «Bola öqitiş», «Mudarris», «Mamayusuf», «Ketmon tilaş», «Yoğoç polvon» kabi an'anaviy komediyalarini yangi şaroitlarga moslab tiklagan, ijro etgan. U 360 ta qiziqçilik to-moşasini bilgan va bir yil davomida har kuni yangi tomoşa körsatiş imkoniyatiga ega bölgan ekan.

2) Pölatjon qiziq (1907 — Qöqon — 1960) — Normat qiziqning öğli. Otasining va u rahbarlik qilgan qiziqçilar tödasining tomoşalarini kuzatgan, özlaştirgan, otasi uning qiziqçi bölişiga monelik qilişiga qaramay nihoyatda iqtidorli qiziqçi bölib yetişadi. Hamid oğiz, Komilqori qiziq Qulijonov b-n qamkorlikda qiziqçilik qilgan. 30-y.larda A'zam qiziq tödasida, uruş yillari va keyin Aka Buxor tödasida faoliyat körsatgan. «Afğon tabib», «Ölik sotdi», «Xammol», «Bedana öyini» kabi komediyalarda öynagan, hamtödalari b-n lapar, askiya aytişgan. Toşkentda (1932, 1937), Moskvada (1937) ötgan dekada va köriklarda qatnaşgan. «Saodatxon» nomli yangi oğzaki komediyaning yaratilişi va ijrosida Pölatjon qiziqning xizmati katta.

3) Jöraxon askiya Pölatov (1934.10.6, Qöqon)— qiziqçi, askiyaçi. Pölatjon qiziqning öğli. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1999). Bolaligida otasi va b. qiziqçilar ijodini kuzatgan, çolğular (dutor, tanbur, rubob, doira) çalişni, aşula aytişni örgangan. «Mamayusuf», «Tön öğrisi», «Saodatxon» kabi komediyalarni ijro etişda katnaşgan. Kulgi san'atida öz yöli, öz uslubini topişga intilib, musiqiy qiziqçilik b-n şuğullangan; maşhur aşulaçilarga muqallidlar yaratgan. Hayotdan olingan kulgili voqealar, antiqa voqea-hodisalar asosida kulki-hikoya va latifalar töqib tomoşabinni kuldi-rib kelgan. Qiziqçilikda Muhiddin qiziq Darveşov b-n tortişgan. Ayniqsa, mustaqillikdan söng askiya san'atida katta yutuklarga erişdi. U andijonlik Hasanboy Sultonov, marğilonlik Mamasiddiq Şirayev, Hoşimjon Hakimov, qöqonlik Yöldoşxon Nosirov, Ne'matjon Toşmatov b-n birga Navröz va Mustaqillik bayramlari tomoşalarida faol qatnaşib kelmoqda. Qiziqçi va askiyaçi sifatida sözning mazmunli, tagdor, öynoqi, jozibador bölişiga, ravon va dona-dona jaranglaşiga intiladi. U şuningdek, Hamza nomidagi Qöqon musiqali drama teatrining aktyori hamdir.

Muhsin Qodirov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НОРМАТ ҚИЗИҚ СУЛОЛАСИ - қўқонлик қизиқчилар. 1) Нормат қизиқ (лақаби Мулла, Оғзи катта, 1849 — Қўқон — 1919) — Зокиржон қизиқчининт тўдасида катта қизиқчилардан таълим олиб, иш бошлаган. Туда б-н бирга Фарғона водийси бўйлаб ва Шарқий Туркистонда томоша кўрсатган. Зокиржон қизиқ вафотидан кейин Қўқонга қайтиб ўз тўдасини тузган. Тўдада унинг раҳбарлигида Рўзи гов, Исмоил хўроз, Лўм-лўм Мамажон (Муҳаммад Кундузов), Азим бола, Боймат қизиқ, Шомат қизиқ каби кулгу усталари ижод қилишган. Нормат қизиқ уларга ҳам устозлик, ҳам кор-фармонлик қилган. Катта қизикларнинг «Ҳожи кампир», «Қаландарлар», «Атторлик», «Бола ўқитиш», «Мударрис», «Мамаюсуф», «Кетмон тилаш», «Ёғоч полвон» каби анъанавий комедияларини янги шароитларга мослаб тиклаган, ижро этган. У 360 та қизиқчилик то-мошасини билган ва бир йил давомида ҳар куни янги томоша кўрсатиш имкониятига эга бўлган экан.

2) Пўлатжон қизиқ (1907 — Қўқон — 1960) — Нормат қизиқнинг ўғли. Отасининг ва у раҳбарлик қилган қизиқчилар тўдасининг томошаларини кузатган, ўзлаштирган, отаси унинг қизиқчи бўлишига монелик қилишига қарамай ниҳоятда иқтидорли қизиқчи бўлиб етишади. Ҳамид оғиз, Комилқори қизиқ Қулижонов б-н қамкорликда қизиқчилик қилган. 30-й.ларда Аъзам қизиқ тўдасида, уруш йиллари ва кейин Ака Бухор тўдасида фаолият кўрсатган. «Афғон табиб», «Ўлик сотди», «Хаммол», «Бедана ўйини» каби комедияларда ўйнаган, ҳамтўдалари б-н лапар, аския айтишган. Тошкентда (1932, 1937), Москвада (1937) ўтган декада ва кўрикларда қатнашган. «Саодатхон» номли янги оғзаки комедиянинг яратилиши ва ижросида Пўлатжон қизиқнинг хизмати катта.

3) Жўрахон аския Пўлатов (1934.10.6, Қўқон)— қизиқчи, аскиячи. Пўлатжон қизиқнинг ўғли. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1999). Болалигида отаси ва б. қизиқчилар ижодини кузатган, чолғулар (дутор, танбур, рубоб, доира) чалишни, ашула айтишни ўрганган. «Мамаюсуф», «Тўн ўғриси», «Саодатхон» каби комедияларни ижро этишда катнашган. Кулги санъатида ўз йўли, ўз услубини топишга интилиб, мусиқий қизиқчилик б-н шуғулланган; машҳур ашулачиларга муқаллидлар яратган. Ҳаётдан олинган кулгили воқеалар, антиқа воқеа-ҳодисалар асосида кулки-ҳикоя ва латифалар тўқиб томошабинни кулди-риб келган. Қизиқчиликда Муҳиддин қизиқ Дарвешов б-н тортишган. Айниқса, мустақилликдан сўнг аския санъатида катта ютукларга эрищди. У андижонлик Ҳасанбой Султонов, марғилонлик Мамасиддиқ Шираев, Ҳошимжон Ҳакимов, қўқонлик Йўлдошхон Носиров, Неъматжон Тошматов б-н бирга Наврўз ва Мустақиллик байрамлари томошаларида фаол қатнашиб келмоқда. Қизиқчи ва аскиячи сифатида сўзнинг мазмунли, тагдор, ўйноқи, жозибадор бўлишига, равон ва дона-дона жаранглашига интилади. У шунингдек, Ҳамза номидаги Қўқон мусиқали драма театрининг актёри ҳамдир.

Муҳсин Қодиров.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.