Noruda foydali qazilmalar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 305-b. — ziyouz.com
Noruda foydali qazilmalar QAZILMALAR — sanoat va kurilişda tabiiy holatda yoki turli xil işlov berilgandan keyin foydalaniladigan, şuningdek, ulardan nometall elementlarni yoki ularning birikmalari ajratib olinadigan yonmaydigan qattiq toğ jinslari yoki minerallar. Ulardan kompleks foydalaniş mumkin. N.f.q. turi yuzdan ziyod. Qazib oliş va ulardan foydalaniş böyiça eng muhim xom aşyolar qatorida turadi. N.f.q.ning hozirga qadar sistemalaştirilgan yagona tasnifi yöq. Odatda foydalaniş sohasiga qarab 4 guruhga böladilar: konçilik-kimyo hom aşyosi — apatit, galit, tuğma oltingugurt, oltingugurt kolçedani, barit, tabiiy tuz va b. (bularning aksariyatidan mineral öğit işlab çikariladi); konçilik-metallurgiya xom aşyosi — ötga çidamli materiallar i.ç., flyus si-fatida işlatiluvçi qoliplaş materiallari (gil va qumlar); quriliş materiallari — noruda quriliş ma-teriallari, keramika va şişa xom aşyosi, boğlovçi materiallar uçun xom aşyo, mineral böyoklar, issiklik va şovqin ötkazmaydigan materiallar; nometall ruda xom aşyosi — texnik kristallar (olmos, pyezokvars, Islandiya şpati, muskovit, agat va b.), qimmatbaho va zebu ziynat buyumlari yasaşda işlatiladigan toşlar (zargarlik olmosi, zumrad, yoqut, topaz, malaxit, feruza, kahrabo va b.); bu toifaga yana, odatda, asbest, talk, grafit, korund, najdakni xam kiritadilar. Texnika taraqqiyoti jarayonida N.f.q. tarkibiga tobora yangi toğ jinslari va minerallar qöşilib bormoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОРУДА (НОМЕТАЛЛ) ФОЙДАЛИ ҚАЗИЛМАЛАР — саноат ва курилишда табиий ҳолатда ёки турли хил ишлов берилгандан кейин фойдаланиладиган, шунингдек, улардан нометалл элементларни ёки уларнинг бирикмалари ажратиб олинадиган ёнмайдиган қаттиқ тоғ жинслари ёки минераллар. Улардан комплекс фойдаланиш мумкин. Н.ф.қ. тури юздан зиёд. Қазиб олиш ва улардан фойдаланиш бўйича энг муҳим хом ашёлар қаторида туради. Н.ф.қ.нинг ҳозирга қадар системалаштирилган ягона таснифи йўқ. Одатда фойдаланиш соҳасига қараб 4 гуруҳга бўладилар: кончилик-кимё ҳом ашёси — апатит, галит, туғма олтингугурт, олтингугурт колчедани, барит, табиий туз ва б. (буларнинг аксариятидан минерал ўғит ишлаб чикарилади); кончилик-металлургия хом ашёси — ўтга чидамли материаллар и.ч., флюс си-фатида ишлатилувчи қолиплаш материаллари (гил ва қумлар); қурилиш материаллари — норуда қурилиш ма-териаллари, керамика ва шиша хом ашёси, боғловчи материаллар учун хом ашё, минерал бўёклар, иссиклик ва шовқин ўтказмайдиган материаллар; нометалл руда хом ашёси — техник кристаллар (олмос, пьезокварц, Исландия шпати, мусковит, агат ва б.), қимматбаҳо ва зебу зийнат буюмлари ясашда ишлатиладиган тошлар (заргарлик олмоси, зумрад, ёқут, топаз, малахит, феруза, каҳрабо ва б.); бу тоифага яна, одатда, асбест, тальк, графит, корунд, наждакни хам киритадилар. Техника тараққиёти жараёнида Н.ф.қ. таркибига тобора янги тоғ жинслари ва минераллар қўшилиб бормоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.