Nosir
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 306–307-b. — ziyouz.com
Nosir — abbosiylardan bölgan xalifa (1180—1225). N. davrida xali-falik b-n saljuqiylar, xorazmşohlar örtasidagi ziddiyat yanada avj oldi. Saljuqiy sultonlar Bağdodda xutba öqilayotgan vaqtda ularning ham nomi qöşib öqilişi lozimligini xalifalikdan kat'iy talab qilganlar. N. buni kati-yan rad etgan. Xorazmşoh Takaş 1194 y. saljuqiylarni yenggaç, uşbu talabni qöygan. Uning öğli Muhammad xorazmşoh ham otasi izidan borgan va 1217 y. qurol kuçi b-n Bağdodni olişga harakat etgan, birok, yuriş muvaffaqiyatsiz tugagan. Jaloliddin Manguberdi ham N.ga qarşi bölgan. Xalifa N.ningxalq orasida obröi past edi. Xalifa sultonlardan özinigina emas, balki va-zirini ham izzat-ikrom qilişlarini talab etgan. N. musulmon olamida xususiy yer mulki yöq, çunki barça yerlar «amiral möminin» (xalifa)ga tegişli deb e'lon qilgan. N. öz raqiblari b-n kuraşda har qanday vositadan qaytmagan, uning ayğoqçilari hamma yerda izğib yurişardi, özi esa keçalari kiyimini özgartirib Bağdodni kezardi. U davlat xazinasi uçun yangidan-yangi soliqlar, tölovlar öylab topişga mohir edi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОСИР — аббосийлардан бўлган халифа (1180—1225). Н. даврида хали-фалик б-н салжуқийлар, хоразмшоҳлар ўртасидаги зиддият янада авж олди. Салжуқий султонлар Бағдодда хутба ўқилаётган вақтда уларнинг ҳам номи қўшиб ўқилиши лозимлигини халифаликдан катъий талаб қилганлар. Н. буни катьи-ян рад этган. Хоразмшоҳ Такаш 1194 й. салжуқийларни енггач, ушбу талабни қўйган. Унинг ўғли Муҳаммад хоразмшоҳ ҳам отаси изидан борган ва 1217 й. қурол кучи б-н Бағдодни олишга ҳаракат этган, бирок, юриш муваффақиятсиз тугаган. Жалолиддин Мангуберди ҳам Н.га қарши бўлган. Халифа Н.нингхалқ орасида обрўи паст эди. Халифа султонлардан ўзинигина эмас, балки ва-зирини ҳам иззат-икром қилишларини талаб этган. Н. мусулмон оламида хусусий ер мулки йўқ, чунки барча ерлар «амирал мўминин» (халифа)га тегишли деб эълон қилган. Н. ўз рақиблари б-н курашда ҳар қандай воситадан қайтмаган, унинг айғоқчилари ҳамма ерда изғиб юришарди, ўзи эса кечалари кийимини ўзгартириб Бағдодни кезарди. У давлат хазинаси учун янгидан-янги солиқлар, тўловлар ўйлаб топишга моҳир эди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.