Nostratik tillar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 312-b. — ziyouz.com
Nostratik tillar - tillarning taxmin qilingan makrooilasi. Hind-yevropa, kartvel, ural, dravid va ol-toy tillari oilalarini birlaştiradi. N. t.ning genetik jihatdan qarindoşligi ularda genetik jihatdan teng, öxşaş köplab özak va affiksal mor-femalarning ( 1000 ga yaqin) mavjud-ligidir. Özak morfemalar qatlami asosiy luğat tarkibidagi özaklar bölib, tana a'zolari, qarindoşlik munosabatlari, asosiy tabiat hodisalari, hayvon va ösimliklar nomlari, oddiy harakat va jarayonlar, asosiy xususiyatlarni (ularning nomlarini) kam-rab oladi. Genetik jixatdan umumiy, teng bölgan xususiyatlar grammatika va fonetika soxalarida ham kuzatiladi.
Nostratik makrooilaga kiruvçi tillar oilalarining eng qad. qarindoşligi haqidagi masala ana şu oilalarni qiyosiy-tarixiy örganişning ilk davrida yuzaga kelgan. Dastlab til oilalari juft-juft qilib qiyoslangan. Bir juft emas, balki bir qança (ya'ni ural-oltoy, hind-yevropa, som-xom) til oilalarining qarindoşligi haqidagi qoidani birinçi marta daniyalik tilşunos X. Pedersen ta'riflab bergan.
Mazkur masalalar böyiça fikrmulohazalar va materiallarni töplaş hamda qad. nostratik tilni, ya'ni bobotilni tiklaş ötgan asrning 70-y.larida birinçi marta rus olimi V.M.Illiç-Svitiç tomonidan amalga oşirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОСТРАТИК ТИЛЛАР - тилларнинг тахмин қилинган макрооиласи. Ҳинд-европа, картвел, урал, дравид ва ол-той тиллари оилаларини бирлаштиради. Н. т.нинг генетик жиҳатдан қариндошлиги уларда генетик жиҳатдан тенг, ўхшаш кўплаб ўзак ва аффиксал мор-фемаларнинг ( 1000 га яқин) мавжуд-лигидир. Ўзак морфемалар қатлами асосий луғат таркибидаги ўзаклар бўлиб, тана аъзолари, қариндошлик муносабатлари, асосий табиат ҳодисалари, ҳайвон ва ўсимликлар номлари, оддий ҳаракат ва жараёнлар, асосий хусусиятларни (уларнинг номларини) кам-раб олади. Генетик жихатдан умумий, тенг бўлган хусусиятлар грамматика ва фонетика сохаларида ҳам кузатилади.
Ностратик макрооилага кирувчи тиллар оилаларининг энг қад. қариндошлиги ҳақидаги масала ана шу оилаларни қиёсий-тарихий ўрганишнинг илк даврида юзага келган. Дастлаб тил оилалари жуфт-жуфт қилиб қиёсланган. Бир жуфт эмас, балки бир қанча (яъни урал-олтой, ҳинд-европа, сом-хом) тил оилаларининг қариндошлиги ҳақидаги қоидани биринчи марта даниялик тилшунос X. Педерсен таърифлаб берган.
Мазкур масалалар бўйича фикрмулоҳазалар ва материалларни тўплаш ҳамда қад. ностратик тилни, яъни боботилни тиклаш ўтган асрнинг 70-й.ларида биринчи марта рус олими В.М.Иллич-Свитич томонидан амалга оширилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.