Novaya zemlya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 260-b. — ziyouz.com
Novaya zemlya — Şim. Muz okeanidagi arxipelag. Barens va Karadengizlari orasida, RF Arxangelsk viloyati tarkibida. Matoçkin Şar böğozi (eni 2—3 km) ajratib turadigan 2 katta orol — Şim. va Jan. orollardan va bir kança mayda orollardan tarkib topgan. Jan.-ğarbdan şim.-şarqqa taxm. 1000 km çözilgan. Mayd. 83 ming km2 dan ziyod. N.Z. Ural-Payxoy burmali oblastining şim. davomi hisoblanadi. Paleozoy davrining yotqiziqlaridan tarkib topgan. Muzlik, delyuviy, dengiz, torf-botqoq yotqiziqlari keng tarqalgan. Eng baland joyi 1547 m. Hamma joyda köp yillik töngib yotgan muzloq yerlar bor. Iqlimi dengiz ark-tika iqlimi, sovuq. Kişi uzok, va so-vuq (—40° gaça), kuçli şamol (tezligi 40—50 m/sek) va böronlar böladi. Avg.ning örtaça t-rasi şim.da 2,5°dan jan.da 6,5°gaça. Yiliga 300—600 mm yoğin tuşadi. Muzning qalinligi 300 m dan ortiq. Orollarning bir qismi tundra zonasida. Köp joylar botqoq. Yösinlişaynik ösadi. Sut emizuvçilardan qutb tulkisi, lemming, şimol buğusi, oq ayiq; dengizlarda nerpa, dengiz quyoni, Grenlandiya tyuleni, morj, beluxa, treska, seld bor. Yezda quşlar uçib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОВАЯ ЗЕМЛЯ — Шим. Муз океанидаги архипелаг. Баренц ва Караденгизлари орасида, РФ Архангельск вилояти таркибида. Маточкин Шар бўғози (эни 2—3 км) ажратиб турадиган 2 катта орол — Шим. ва Жан. ороллардан ва бир канча майда ороллардан таркиб топган. Жан.-ғарбдан шим.-шарққа тахм. 1000 км чўзилган. Майд. 83 минг км2 дан зиёд. Н.З. Урал-Пайхой бурмали областининг шим. давоми ҳисобланади. Палеозой даврининг ётқизиқларидан таркиб топган. Музлик, делювий, денгиз, торф-ботқоқ ётқизиқлари кенг тарқалган. Энг баланд жойи 1547 м. Ҳамма жойда кўп йиллик тўнгиб ётган музлоқ ерлар бор. Иқлими денгиз арк-тика иқлими, совуқ. Киши узок, ва со-вуқ (—40° гача), кучли шамол (тезлиги 40—50 м/сек) ва бўронлар бўлади. Авг.нинг ўртача т-раси шим.да 2,5°дан жан.да 6,5°гача. Йилига 300—600 мм ёғин тушади. Музнинг қалинлиги 300 м дан ортиқ. Оролларнинг бир қисми тундра зонасида. Кўп жойлар ботқоқ. Йўсинлишайник ўсади. Сут эмизувчилардан қутб тулкиси, лемминг, шимол буғуси, оқ айиқ; денгизларда нерпа, денгиз қуёни, Гренландия тюлени, морж, белуха, треска, сельдь бор. Езда қушлар учиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.