Novgorod
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 261–262-b. — ziyouz.com
Novgorod — RFdagi şahar. Novgorod viloyati markazi. Volxov daryosining har ikkala sohilida, Ilmen kölidan 6 km. Moskva — Sankt-Peterburg avtomagistralida. T.y. tuguni. Pristan. Aholisi 232,4 ming kişi (1998). Şahar dastlab 859 y.ga mansub Novgorod I yilnomasida tilga olingan. Şar-qiy Yevropaning muhim savdo yöli ötgan yerda joylaşgani uçun yirik savdo markazlaridan hisoblangan. 10-a. da hunarmandçilik rivojlangan. N. 1136—1478 y.larda Novgorod feodal respublikasining markazi. N.ga möğullar istilosi davrida şikayet yet-magan, şuning uçun milliy madaniy boyliklar yaxşi saqlangan. Moskva knyazi Ivan III 1478 y. N.ni Moskva knyaz-ligiga köşib oldi. 1727—1927 y.larda Novgorod gubernyasining ma'muriy markazi. 2-jahon uruşi davrida şa-har jiddiy zarar kördi. Şaharning köpçilik z-d va fkalari uruşdan keyin qurilgan. Sanoati: maşinasozlik va metallsozlik (şu jumladan, radioelektronika sanoati), kimyo, yoğoçsozlik, oziq-ovqat, yengil sanoat. Quriliş materiallari işlab çiqariladi.
Şahar hududida qad. yodgorliklardan: Sofiya sobori (1045—50) va b. soborlar va çerkovlar saqlanib qolgan. Arxeologik qazişmalar natijasida şa-har qurilişi qoldiklari, yoğoç qrplangan köçalar, moddiy madaniyat bu-yumlari, beresta yorliqlari topildi. 3 oliy öquv yurti (şu jumladan, un-t), teatr, tarixiy-me'moriy muzey-qöriqxonasi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОВГОРОД — РФдаги шаҳар. Новгород вилояти маркази. Волхов дарёсининг ҳар иккала соҳилида, Ильмень кўлидан 6 км. Москва — Санкт-Петербург автомагистралида. Т.й. тугуни. Пристань. Аҳолиси 232,4 минг киши (1998). Шаҳар дастлаб 859 й.га мансуб Новгород I йилномасида тилга олинган. Шар-қий Европанинг муҳим савдо йўли ўтган ерда жойлашгани учун йирик савдо марказларидан ҳисобланган. 10-а. да ҳунармандчилик ривожланган. Н. 1136—1478 й.ларда Новгород феодал республикасининг маркази. Н.га мўғуллар истилоси даврида шикает ет-маган, шунинг учун миллий маданий бойликлар яхши сақланган. Москва князи Иван III 1478 й. Н.ни Москва княз-лигига кўшиб олди. 1727—1927 й.ларда Новгород губернясининг маъмурий маркази. 2-жаҳон уруши даврида ша-ҳар жиддий зарар кўрди. Шаҳарнинг кўпчилик з-д ва фкалари урушдан кейин қурилган. Саноати: машинасозлик ва металлсозлик (шу жумладан, радиоэлектроника саноати), кимё, ёғочсозлик, озиқ-овқат, енгил саноат. Қурилиш материаллари ишлаб чиқарилади.
Шаҳар ҳудудида қад. ёдгорликлардан: София собори (1045—50) ва б. соборлар ва черковлар сақланиб қолган. Археологик қазишмалар натижасида ша-ҳар қурилиши қолдиклари, ёғоч қрпланган кўчалар, моддий маданият бу-юмлари, береста ёрлиқлари топилди. 3 олий ўқув юрти (шу жумладан, ун-т), театр, тарихий-меъморий музей-қўриқхонаси бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.