Nozimaxonim

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 276-b. — ziyouz.com

Nozimaxonim (1870 – Toşkent — 1924) — şoira. Özbek ayollari orasidan çiqqan birinçi jurnalist-publitsist. Tatar, arab va fors tillarini örgangan. Orenburg va Qozonda çiqib turgan matbuotni muntazam kuzatib borgan. Yevropa adabiyoti va madaniyati b-n taniş, erkparvarlik ğoyalaridan bahramand bölgan. Özbek va fors mumtoz adabiyotini, ayniq-sa, Sa'diy, hofiz asarlarini öqigan.

Şe'r va maqolalari 1900 y.dan matbuotda bosilgan. 20 yoşlarida şoira «beşyoğoçlik Nozimaxonim» nomi b-n maşhur bölgan. Taraqqiyot, ma'rifat va madaniyatni taşviq etuvçi şe'r va manzumalari, jaholat, bid'at-xurofotni foş etuvçi asarlari, zamonasidagi ijtimoiy tengsizlik va avj olgan milliy istibdoddan keskin norozilik bayon qilingan ötkir hajviy şe'rlari «Şuhrat», «Sadoyi Turkiston», «Taraqqiy» kabi gaz.larda muntazam çiqib turgan. Şoira mehnat-kaş xalqning milliy ozodlik hara-katini qöllab-quvvatlagan, xotin-qizlarning jamiyatdagi roli va örni haqida asarlar yozgan, jaholat va zulm poymol etgan özbek ayolining milliy, insoniy haqhuquklarini talab qilib çiqqan («Insonga qança erk darkor?», «Ilm va maorif borasida bir-ikki söz», «Xotinlar huquqiga oid» va b.).

N. şe'riyati 1905—17 y.lar özbek adabiyotining yetakçi tamoyillarini aniklaşda, 20-y.lar özbek şe'riyatining xarakterli xususiyatlarini belgilaşda muhim ahamiyatga ega.

Ad.: Qosimov B., Milliy uyğoniş, T., 2002.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НОЗИМАХОНИМ (1870 – Тошкент — 1924) — шоира. Ўзбек аёллари орасидан чиққан биринчи журналист-публицист. Татар, араб ва форс тилларини ўрганган. Оренбург ва Қозонда чиқиб турган матбуотни мунтазам кузатиб борган. Европа адабиёти ва маданияти б-н таниш, эркпарварлик ғояларидан баҳраманд бўлган. Ўзбек ва форс мумтоз адабиётини, айниқ-са, Саъдий, ҳофиз асарларини ўқиган.

Шеър ва мақолалари 1900 й.дан матбуотда босилган. 20 ёшларида шоира «бешёғочлик Нозимахоним» номи б-н машҳур бўлган. Тараққиёт, маърифат ва маданиятни ташвиқ этувчи шеър ва манзумалари, жаҳолат, бидъат-хурофотни фош этувчи асарлари, замонасидаги ижтимоий тенгсизлик ва авж олган миллий истибдоддан кескин норозилик баён қилинган ўткир ҳажвий шеърлари «Шуҳрат», «Садойи Туркистон», «Тараққий» каби газ.ларда мунтазам чиқиб турган. Шоира меҳнат-каш халқнинг миллий озодлик ҳара-катини қўллаб-қувватлаган, хотин-қизларнинг жамиятдаги роли ва ўрни ҳақида асарлар ёзган, жаҳолат ва зулм поймол этган ўзбек аёлининг миллий, инсоний ҳақҳуқукларини талаб қилиб чиққан («Инсонга қанча эрк даркор?», «Илм ва маориф борасида бир-икки сўз», «Хотинлар ҳуқуқига оид» ва б.).

Н. шеърияти 1905—17 й.лар ўзбек адабиётининг етакчи тамойилларини аниклашда, 20-й.лар ўзбек шеъриятининг характерли хусусиятларини белгилашда муҳим аҳамиятга эга.

Ад.: Қосимов Б., Миллий уйғониш, Т., 2002.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.