Nur bilan davolaş

Nur bilan davolaş NUR BILAN DAVOLAŞ, nurterapiyasi — ionlovçi nurlar (alfa, beta, neytron, elektron, proton zarralar xamda rentgen va gamma nurlar)dan davo maqsadida foydala-niş; har xil ösmalar va ba'zi yalliğlaniş jarayonlarini davolaşda keng qöllanadi.

N. b-n d. ionlovçi nurlarning biologik ta'sir körsatişiga asoslangan. Bunda nurlar töqimalar b-n özaro ta'sirlaşib, ularda ionlaniş hamda murakkab fizik-kimyoviy va biokimyoviy jarayonlarni yuzaga keltirib, nurlantirilgan töqimalarning hayot faoliya-tini izdan çiqaradi. Ionlovçi nurlar xavfli ösma töqimalariga soğ töqi-malarga qaraganda köproq ta'sir qila-di; ösmalarni N. b-n d.da uning ana şu xususiyati nazarda tutiladi. N. b-n d. mustaqil yoki davo usullari b-n birga olib boriladi. N. b-n d. xirurgik davo usullari b-n birga olib boriladigan bölsa, nur operatsiyadan oldin yoki keyin beriladi. Hoz. köpçilik mamlakatlarda onkologik bemorlarning 70% i nur b-n davolanadi. Ösmalarga nur berilganda avval hujayralar bölinişi va köpayişi sekinlaşadi, keyin töliq töxtaydi. Lekin ösma hujayralarining bir qismi doimo tirik qoladi. Bu juda xavfli, çunki ularning bir qismi — retsidiv (qaytalangan) ösmaga, boşqasi — metastaz (ikkilamçi) ösmaga aylanadi. Hujayralarning omon qolişi, atrof muhitning turli omillari ta'sirida paydo qilingan zararlarni bartaraf qiladigan (reparatsiyalovçi) fermentli sistema b-n ta'minlanganidadir. Bu sistema yaxşi işlasa, şikastlangan hujayraning faoliyati tölik, tiklanadi. Har bir hujayraning umrida nurga nisba-tan yuqori va past sezgirlik davri böladi. Agar ionlovçi nur hujayraning yuqori sezgirlik paytida ta'sir etsa, u qattiq şikastlanadi, sezgirlik past vaqtida bölsa, faoliyati unça özgarmaydi. Köpgina tadqiqotlarda körsatilişiça, ösma hujayrasining nur b-n za-rarlaniş darajasi undagi kislorod miqdoriga boğliq: kislorod köp bölsa, nur ta'siri kuçli, kam bölsa, aksinça. Şuning uçun kislorodga boy ösma hujayralari nobud böladi, siyrak bölsa, omon qoladi.

Klinik amaliyotda N. b-n d. rejasi ösma paydo bölgan normal töqimaning nurga sezgirligiga va ösma hujayralarining morfologik yetukligi darajasiga asoslanadi: limfoid töqimadan ösib çiqqan sarkomalar biriktiruvçi töqima ösmalariga nisbatan nurga öta ta'sirçan, hazm yöli ösmalari — nurga çidamli.

Ösmalarni N. b-n d.da, asosan, ikki nur manbai: zaryadlangan zarralar tezlatkiçlari (rentgen asboblar, siklik va çizikli tezlatkiçlar) va sun'iy radioaktiv moddalar (gamma-moslamalar, radioaktiv moddalar)dan foydalaniladi. N. b-n d.ning organizmga taşqi (di-stansion va kontakt usullar) va içidan nur ta'sir ettiriş (nur çiqaruvçi manba bemor organizmiga kiritiladi) yöli b-n amalga oşiriladi. Amaliyotda köproq taşqi nurlaş qöllaniladi.

Ösmalarni N. b-n d.da ularni töliq yemiriş uçun ionlovçi nurlarning katta dozasini qöllaşga töğri kela-di: bunda nur reaksiyalari (nurga nisbatan organizmning mahalliy va umumiy reaksiyalari) kuzatiladi, bunda darhol vraçga murojaat qiliş zarur. N. b-n d.ning samarali bölişi bemorning vraç körsatmalariga rioya qilişiga boğlik,.

Narimon Murodxöjayev.