Nur Saidbek
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 332-b. — ziyouz.com
Nur Saidbek (? -1467) - temuriylardan Uluğbek va Abu Sayd mirzolarning nufuzli amirlaridan biri. Amir Temur, Şohrux va Uluğbekning amirlaridan bölgan Şohmalikning öğli, maşhur tarixçi, «Şayboniynoma» asari muallifi Muhammad Solihnpng otasi. Bilqut qabilasidan. Dastlab, N. S. Uluğbek xizmatida bölib, uning öli-midan söng (1449), boşqa çiğatoy beklari qatori padarkuş Abdullatifga, söngra temuriylarning yangi hukmdori Abu Saidga (1451—60 y.larda hukm-ronlik qilgan) böysunişdan boş tortgan. N.S. Buxoroning Hyp qişloği yaqinidagi toğlarni maskan tutib, Samarqand va Buxoro atroflariga çop-qunlar qilib turgan. Uni murosaga keltiriş uçun Abu Sayd bir neça marta öz vakillarini, jumladan Xoja Ahrorni yuborgan. Biroq N. S. ularga böysu-nişdan voz keçgaç, Samarqand qöşinlari uni Nurdan quvib yuborgan. N. S. qisqa fursatdan söng Abu Sayd huzu-riga boş egib kelgaç, afv qilinib, tumanboşi etib tayinlangan. 1460 y. N. S. qöşini Xorazm orqali Xurosonga bostirib kirgan Husayn Boyqaroga qarşi yuborilgan. Biroq Sabzavor yölida u Movarounnahrga qaytib, Şohruxiya yaqinida Abu Saidga qarşi isyon kötargan Muhammad Jögiy (Uluğbekning nabirasi) b-n qöşilgan. Mu-xammad Jögiy köçmançilar yordamida Turkiston, Sayram, Toşkent va Şoh-ruxiyani egallab olgan edi. 1462 y. gaça N. S. uning xizmatida bölgan. Abu Sayd faqat Xöja Ahrorning yordamidagina Şoxruhiyani egallab (1462 y. 5 okt.), isyonni bostirgan. Afv etilgan amir N. S. Xorazm hokimi (voliysi) etib tayinlangan. Husayn Boyqaro Daşti Qipçokdan Xorazmga bostirib kirganda N. S. viloyatni mudofaa etişda köp xatoliklarga yöl qöygan. Natijada taxtdan tuşirilib, Hirotga çaqirtirilgan va qatl etilgan. Muhammad So-lihning söziga köra esa N. S. birmunça payt Marvda yaşagan va Husayn Boy-qaro farmoniga köra şu yerda qatl qilingan.
Ad.: Bartold V.V., Soçineniya, t. II (2), M., 1964; Axmedov B. A., Istoriko-geografiçeskaya literatura Sredney Azii XIV—XVIII vv. Pismenniye pamyatniki, T., 1985.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НУР САИДБЕК (? -1467) - темурийлардан Улуғбек ва Абу Сайд мирзоларнинг нуфузли амирларидан бири. Амир Темур, Шоҳрух ва Улуғбекнинг амирларидан бўлган Шоҳмаликнинг ўғли, машҳур тарихчи, «Шайбонийнома» асари муаллифи Муҳаммад Солиҳнпнг отаси. Билқут қабиласидан. Дастлаб, Н. С. Улуғбек хизматида бўлиб, унинг ўли-мидан сўнг (1449), бошқа чиғатой беклари қатори падаркуш Абдуллатифга, сўнгра темурийларнинг янги ҳукмдори Абу Саидга (1451—60 й.ларда ҳукм-ронлик қилган) бўйсунишдан бош тортган. Н.С. Бухоронинг Hyp қишлоғи яқинидаги тоғларни маскан тутиб, Самарқанд ва Бухоро атрофларига чоп-қунлар қилиб турган. Уни муросага келтириш учун Абу Сайд бир неча марта ўз вакилларини, жумладан Хожа Аҳрорни юборган. Бироқ Н. С. уларга бўйсу-нишдан воз кечгач, Самарқанд қўшинлари уни Нурдан қувиб юборган. Н. С. қисқа фурсатдан сўнг Абу Сайд ҳузу-рига бош эгиб келгач, афв қилиниб, туманбоши этиб тайинланган. 1460 й. Н. С. қўшини Хоразм орқали Хуросонга бостириб кирган Ҳусайн Бойқарога қарши юборилган. Бироқ Сабзавор йўлида у Мовароуннаҳрга қайтиб, Шоҳрухия яқинида Абу Саидга қарши исён кўтарган Муҳаммад Жўгий (Улуғбекнинг набираси) б-н қўшилган. Му-хаммад Жўгий кўчманчилар ёрдамида Туркистон, Сайрам, Тошкент ва Шоҳ-рухияни эгаллаб олган эди. 1462 й. гача Н. С. унинг хизматида бўлган. Абу Сайд фақат Хўжа Аҳрорнинг ёрдамидагина Шохруҳияни эгаллаб (1462 й. 5 окт.), исённи бостирган. Афв этилган амир Н. С. Хоразм ҳокими (волийси) этиб тайинланган. Ҳусайн Бойқаро Дашти Қипчокдан Хоразмга бостириб кирганда Н. С. вилоятни мудофаа этишда кўп хатоликларга йўл қўйган. Натижада тахтдан туширилиб, Ҳиротга чақиртирилган ва қатл этилган. Муҳаммад Со-лиҳнинг сўзига кўра эса Н. С. бирмунча пайт Марвда яшаган ва Ҳусайн Бой-қаро фармонига кўра шу ерда қатл қилинган.
Ад.: Бартольд В.В., Сочинения, т. II (2), М., 1964; Ахмедов Б. А., Историко-географическая литература Средней Азии XIV—XVIII вв. Письменные памятники, Т., 1985.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.