Nur tezligi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 332–333-b. — ziyouz.com
Nur tezligi (astronomiyada) — osmon jismi (Mas, yulduz) fazoviy tezligining kuzatuvçidan şu jismga ötkazilgan töğri çiziqqa, ya'ni köriş nuri yönalişiga proyeksiyasi. Dopler effekti böyiça anikdanadi. Unga köra, yoruğlik manbai kuzatuvçidan uzokdaşayotgan bölsa, nurlanişning tölqin uzunligi uzayadi, yaqinlaşayotgan bölsa, qisqaradi. N. t.ni aniqlaş uçun osmon yoritqiçidagi nurlaniş (yoki yutiliş) tölqin uzunligi spektri b-n qözğalmas yoruğlik manbai tölqin uzunligi spektrining özaro farqi rasmta olinadi va ularni bir-biriga taqqoslanadi. Şu usulda neça ming yulduzning N.t. aniqlangan. Köpçilik yulduzlarning N.t. neça ön km/s, ba'zilariniki bir neça ming km/s.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НУР ТЕЗЛИГИ (астрономияда) — осмон жисми (Мас, юлдуз) фазовий тезлигининг кузатувчидан шу жисмга ўтказилган тўғри чизиққа, яъни кўриш нури йўналишига проекцияси. Доплер эффекты бўйича аникданади. Унга кўра, ёруғлик манбаи кузатувчидан узокдашаётган бўлса, нурланишнинг тўлқин узунлиги узаяди, яқинлашаётган бўлса, қисқаради. Н. т.ни аниқлаш учун осмон ёритқичидаги нурланиш (ёки ютилиш) тўлқин узунлиги спектри б-н қўзғалмас ёруғлик манбаи тўлқин узунлиги спектрининг ўзаро фарқи расмта олинади ва уларни бир-бирига таққосланади. Шу усулда неча минг юлдузнинг Н.т. аниқланган. Кўпчилик юлдузларнинг Н.т. неча ўн км/с, баъзилариники бир неча минг км/с.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.