Nurli issiqlik almaşinuvi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 338-b. — ziyouz.com
Nurli issiqlik almaşinuvi — jism içki energiyasining nurlaniş energiyasiga (fotonlar yoki elektromagnit tölqinlar energiyasiga) aylanişi, nurlaniş yöli b-n energiyaning fazoga uzatilişi yoki jismlarga yutilişi. Boşqa turdagi issiqlik almaşinuvlaridan farqi şuki, bu hodisa issiqlik almaşinadigan sirtlarni ajratib turuvçi moddiy muhitsiz ham sodir bölişi mumkin, çunki nur elektromagnit nurlaniş natijasida tarqaladi. Şaffofmas jism sirtiga tuşadigan nur energiyasining bir qismi jismga yutiladi, bir qismi esa undan kaytadi. T-rasi mutlaq nolga teng bölmagan har qanday jism qizdirilsa, özidan energiya (nur) çiqaradi. Bir xil t-radagi jism nur çiqariş qobiliyatining mutlaq qora jism nur çiqariş qobiliyatiga nisbati jismning mutlaq qoralik darajasi deyiladi. Barça jismlar uçun mutlaq qoralik darajasi 1 dan kiçik. N. i. a. tizimidagi har qanday jism nurlar oqimini qayta-radi va xususiy nurlar oqimini çiqaradi. Jism sirtidan ketadigan energiyaning umumiy miqdoriga effektiv nurlaniş oqimi deyiladi. Jism yutgan energiyaning bir qismi tizimga xususiy nurlaniş sifatida qaytadi. Şuning uçun N. i. a.ni yutilgan va xususiy nurlar oqimi ayirmasi deb qaraş mumkin. N. i. a. metallurgiya, yadro energetikasi, raketa texni-kasi, kimyo texnologiyasi, quritiş texnikasi, geliotexnika va b. sohalarda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НУРЛИ ИССИҚЛИК АЛМАШИНУВИ — жисм ички энергиясининг нурланиш энергиясига (фотонлар ёки электромагнит тўлқинлар энергиясига) айланиши, нурланиш йўли б-н энергиянинг фазога узатилиши ёки жисмларга ютилиши. Бошқа турдаги иссиқлик алмашинувларидан фарқи шуки, бу ҳодиса иссиқлик алмашинадиган сиртларни ажратиб турувчи моддий муҳитсиз ҳам содир бўлиши мумкин, чунки нур электромагнит нурланиш натижасида тарқалади. Шаффофмас жисм сиртига тушадиган нур энергиясининг бир қисми жисмга ютилади, бир қисми эса ундан кайтади. Т-раси мутлақ нолга тенг бўлмаган ҳар қандай жисм қиздирилса, ўзидан энергия (нур) чиқаради. Бир хил т-радаги жисм нур чиқариш қобилиятининг мутлақ қора жисм нур чиқариш қобилиятига нисбати жисмнинг мутлақ қоралик даражаси дейилади. Барча жисмлар учун мутлақ қоралик даражаси 1 дан кичик. Н. и. а. тизимидаги ҳар қандай жисм нурлар оқимини қайта-ради ва хусусий нурлар оқимини чиқаради. Жисм сиртидан кетадиган энергиянинг умумий миқдорига эффектив нурланиш оқими дейилади. Жисм ютган энергиянинг бир қисми тизимга хусусий нурланиш сифатида қайтади. Шунинг учун Н. и. а.ни ютилган ва хусусий нурлар оқими айирмаси деб қараш мумкин. Н. и. а. металлургия, ядро энергетикаси, ракета техни-каси, кимё технологияси, қуритиш техникаси, гелиотехника ва б. соҳаларда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.