Nurxatsi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 348-b. — ziyouz.com
Nurxatsi (1559—1626) — manjur xoni. Oysingoro kavmidan. Min sulolasi tu-manboşisi Mangu Temurning avlodi. Szyançjou jujanlari qabilasi boş-liği (1583). Min imperiyasi vassali; 1589 y. minlarga körsatgan xizmati uçun dudu syanşi (general) harbiy unvonini olgan. N. manjur kabilalarini birlaştirişga kirişgan. 30 yillik uruş harakatlaridan söng, 1616 y. N. Xetu-ola (hoz. Lyaonin viloyatida) ş.ni markaz qilib xonlik taşkil etib, özini «Yingmin xon» deb e'lon qilgan. U davlatiga «Dajin» (Uluğ oltin ma'nosida, rusça Datszin) deb nom bergan, uning asosini 8 qismdan iborat armiya taşkil etgan. XaR bir qismning tuği (bay-roği) bölib, ularning rangi bir-bi-ridan farq qiladi. Şu tufayli N.ning armiyasi «8 tuğli armiya» deb nomlangan. 1618 y.dan Min imperiyasi b-n uruş olib borgan. 1626 y. Ninyuan ş.ga na-vbatdagi hujumi vaqtida N. minlarning generali Yuan Çungxuan qöşinidan mağlubiyatga uçragan. Uning örnini 8-öğli Xuntayji egallagan va işini davom ettirgan. 9nabirasi Oysingoro-Fu-lin (Şizu — 1638—61) davrida man-jurlar Min sulolasini ağdarib, Man-juriya va Xitoy hududi asosida Çin (Sin) imperiyasini taşkil etgan. N. ning ruhini şod etmoq uçun unga «Tayzu xuandi» («Sulola asosçisi bölgan xoqon») deb nom berilgan. Manbalarda uşbu nomni boşqa sulolalardan farq qiliş maqsadida «Çin Tayzu» deb ataş qabul qilingan.
Abdulahad Xöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НУРХАЦИ (1559—1626) — манжур хони. Ойсингоро кавмидан. Мин сулоласи ту-манбошиси Мангу Темурнинг авлоди. Цзяньчжоу жужанлари қабиласи бош-лиғи (1583). Мин империяси вассали; 1589 й. минларга кўрсатган хизмати учун дуду цяньши (генерал) ҳарбий унвонини олган. Н. манжур кабилаларини бирлаштиришга киришган. 30 йиллик уруш ҳаракатларидан сўнг, 1616 й. Н. Хэту-ола (ҳоз. Ляонин вилоятида) ш.ни марказ қилиб хонлик ташкил этиб, ўзини «Йингмин хон» деб эълон қилган. У давлатига «Дажин» (Улуғ олтин маъносида, русча Дацзин) деб ном берган, унинг асосини 8 қисмдан иборат армия ташкил этган. ХаР бир қисмнинг туғи (бай-роғи) бўлиб, уларнинг ранги бир-би-ридан фарқ қилади. Шу туфайли Н.нинг армияси «8 туғли армия» деб номланган. 1618 й.дан Мин империяси б-н уруш олиб борган. 1626 й. Нинъюань ш.га на-вбатдаги ҳужуми вақтида Н. минларнинг генерали Юань Чунгхуан қўшинидан мағлубиятга учраган. Унинг ўрнини 8-ўғли Хунтайжи эгаллаган ва ишини давом эттирган. 9набираси Ойсингоро-Фу-лин (Шизу — 1638—61) даврида ман-журлар Мин сулоласини ағдариб, Ман-журия ва Хитой ҳудуди асосида Чин (Цин) империясини ташкил этган. Н. нинг руҳини шод этмоқ учун унга «Тайзу хуанди» («Сулола асосчиси бўлган хоқон») деб ном берилган. Манбаларда ушбу номни бошқа сулолалардан фарқ қилиш мақсадида «Чин Тайзу» деб аташ қабул қилинган.
Абдулаҳад Хўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.