Nusayriylar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 348–349-b. — ziyouz.com
Nusayriylar NUSAYRIYLAR, alaviylar — şialiksagp firqalardan birining tarafdorlari. 10-a.da Şim. Suriyada eng keskin şialar davrasida paydo bölgan. Firqaning nomini Muhammad ibn Nusayr an-Numayriy (taxm. 883 y. Basrada vafot etgan) b-n boğlaydilar. N.ning asosiy aqidasi — Ali ibn Abu Tolibni ilohiylaştiriş («alaviylar» nomi şundan), unda Xudoning özi mujassamlangan deb işonişdan ibo-rat. Ularning diniy ta'limoti va ismoiliylarning qaraşlariga asoslangan marosimlariga xristian dini va ayrim qad. e'tiqodlar ta'sir etgan. Xristianliqsagi muqaddas uçlik kabi, N. ham Muhammad, Ali va Salmon al-Forisiyni Xudoning uç xil namoyon bölişi deb, ularga e'tiqod qiladilar. Ular Quyoş, Oy va yoritqiçlarga siğinadi, erkaklarda jonning köçib yurişiga işonadi. N. hajni e'tirof qilmaydi, zakotni boşqa musulmonlar tuşungandek belgilamaydi.
Xukmron diniy oqimlar tomonidan asrlar davomida ta'qib qilingani sababli N. öz e'tiqodlarini sir tutadi, marosimlarini keçalari, maxfiy ado etadi. Ular namoz, röza va b. islom marosimlarini ado etmaydilar, ularning masjidlari yöq. N.ning asosiy qismini dehqonlar taşkil etadi. Ularning yarmidan kupi hoz. vaqtda Suriyada, taxm. uçdan bir qismi Turkiyada, qolganlari Şim. Livanda yaşaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НУСАЙРИЙЛАР, алавийлар — шиаликцагп фирқалардан бирининг тарафдорлари. 10-а.да Шим. Сурияда энг кескин шиалар даврасида пайдо бўлган. Фирқанинг номини Муҳаммад ибн Нусайр ан-Нумайрий (тахм. 883 й. Басрада вафот этган) б-н боғлайдилар. Н.нинг асосий ақидаси — Али ибн Абу Толибни илоҳийлаштириш («алавийлар» номи шундан), унда Худонинг ўзи мужассамланган деб ишонишдан ибо-рат. Уларнинг диний таълимоти ва исмоилийларнинг қарашларига асосланган маросимларига христиан дини ва айрим қад. эътиқодлар таъсир этган. Христианлиқцаги муқаддас учлик каби, Н. ҳам Муҳаммад, Али ва Салмон ал-Форисийни Худонинг уч хил намоён бўлиши деб, уларга эътиқод қиладилар. Улар Қуёш, Ой ва ёритқичларга сиғинади, эркакларда жоннинг кўчиб юришига ишонади. Н. ҳажни эътироф қилмайди, закотни бошқа мусулмонлар тушунгандек белгиламайди.
Хукмрон диний оқимлар томонидан асрлар давомида таъқиб қилингани сабабли Н. ўз эътиқодларини сир тутади, маросимларини кечалари, махфий адо этади. Улар намоз, рўза ва б. ислом маросимларини адо этмайдилар, уларнинг масжидлари йўқ. Н.нинг асосий қисмини деҳқонлар ташкил этади. Уларнинг ярмидан купи ҳоз. вақтда Сурияда, тахм. учдан бир қисми Туркияда, қолганлари Шим. Ливанда яшайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.