Nyuton halqasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 360–361-b. — ziyouz.com
Nyuton halqasi - şişa plastinkaning yassi sirtiga tegib turgan yassiqavarik, linzadan ötayotgan yoruğlikning qaytişi (sinişi) dan hosil bölgan interferension halqasimon yöllar. Birinçi marta 1675 y.da I. Nyuton kaşf qilgan. Halqalar diametri kattalaşgan sari ularning ziçligi ortadi va halqalar polosasi kengligi, ya'ni ikki qöşni halqa orasidagi masofa kiçiklaşadi (1-rasm). N.h. maxsus mikroskopda kuzatilgan.
Mikroskop stolida yassi şişa plastinka joylaşgan, uning ustiga egriligi kiçik qavariq linza qöyilgan. Mikroskopda şişa plastinka tekisligiga perpendikulyar yönalişda kuzatiş olib boriladi. Manba L dan çiqayotgan yoruğlik şişa plastinka tekisligiga perpendikulyar tuşişi uçun MM şişa plastinkani mikroskop öqiga 45° burçak ostida qöyiladi. Şunday qilib, interferension manzara şu şişa plastinkadan kuzatiladi. Plastinka N.h.ni kuzatişga xalaqit bermay-di, çunki undan yetarli darajada yoruglik ötadi. N.h. sferik va yassi sirtlarning şaklini töğrilaşni tekşiriş va b.da qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЬЮТОН ҲАЛҚАСИ - шиша пластинканинг ясси сиртига тегиб турган яссиқаварик, линзадан ўтаётган ёруғликнинг қайтиши (синиши) дан ҳосил бўлган интерференцион ҳалқасимон йўллар. Биринчи марта 1675 й.да И. Ньютон кашф қилган. Ҳалқалар диаметри катталашган сари уларнинг зичлиги ортади ва ҳалқалар полосаси кенглиги, яъни икки қўшни ҳалқа орасидаги масофа кичиклашади (1-расм). Н.ҳ. махсус микроскопда кузатилган.
Микроскоп столида ясси шиша пластинка жойлашган, унинг устига эгрилиги кичик қавариқ линза қўйилган. Микроскопда шиша пластинка текислигига перпендикуляр йўналишда кузатиш олиб борилади. Манба L дан чиқаётган ёруғлик шиша пластинка текислигига перпендикуляр тушиши учун ММ шиша пластинкани микроскоп ўқига 45° бурчак остида қўйилади. Шундай қилиб, интерференцион манзара шу шиша пластинкадан кузатилади. Пластинка Н.ҳ.ни кузатишга халақит бермай-ди, чунки ундан етарли даражада ёруглик ўтади. Н.ҳ. сферик ва ясси сиртларнинг шаклини тўғрилашни текшириш ва б.да қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.