Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Obid Sodiqoviç Sodiqov

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 492–493-b. — ziyouz.com

    Sodiqov Obid Sodiqoviç (1913.15.11 — Toşkent — 1987.22/7) — kimyogar olim, jamoat arbobi. Özbekiston FA akad. (1947). Özbekistonda xizmat körsatgan fan va texnika arbobi (1960). S. sobiq SSSR FA akad. (1972). Mehnat Qahramoni (1973). Kimyo fanlari d-ri (1946), prof. (1947). Örta Osiyo un-tini tugatgan (1937), şu un-tda dotsent (1942— 46), Ösimlik moddalari (keyinçalik tabiiy birikmalar) kimyosi kafedrasida mudir (1946— 74), ilmiy rahbar (1974 y.dan). Uzbekiston FA Kimyo in-ti direktori (194650). Özbekiston FA Prezidiumi a'zosi (194757). ToşDU rektori (195866). Özbekiston FA prezidenta (196684). Özbekiston FA Bioorganik kimyo bölimi rahbari (1973—77), Bioorganik kimyo in-ti direktori (1977—87). Asosiy ilmiy işlari organik va bioorganik kimyoga oid. S. Örta Osiyodagi ösimliklarni tekşirib, 100 dan ortiq dipiridil, xinolizidin, izoxinolin katori alkaloidlarini ajratib o.vdi, ularning tuzilişi, konformatsion holati va biogenetik özgarişlarini anikdadi. S. rahbarligida ğöza bargi, çigiti, qobigi, guli va ğözapoyadan uglevodorodlar, yuqori molekulali spirtlar, kislotalar, sterinlar, triterpenlar, flavonoidlar, polifenollar, gossipol va uning yöddoşlari, uglevodlar, şuningdek, A, Ye, R, Ğ kabi vitaminlar ajratib olindi; köpgina preparatlar (anabazingidroxlorid, gossipol, gossipol linimenti, megosin malhami, batriden tabletkasi, gozanidon tabletkasi va b.) ni sanoat miqyosida i.ç. yölga qöyiddi. S. taşkil qilgan maktabda ğözani vilt b-n kasallanişlan himoya qilişning kimyoviy va biologik usullari işlab çiqildi; muhim yönaliş — vilt qözğatuvçi toksinlar kimyosi va biokimyosi sohasida tadqiqotlar ötkazildi. Ğöza bargidan limon va olma kislotalari ajratib olişning sanoat usuli işlab çiqildi (1956), şakar i.ç. çiqindisi (patika)dan mikrobiologiya usuli b-n itakon kislota olindi, dorivor moddalar, biostimulyatorlar sintez qilindi, hayot uçun muhim bölgan fiziologik faol tabiiy birikmalar va ularning sintetik analoglari tuzilişi b-n organizmdagi funksiyasi örtasidagi boğlaniş çuqur örganildi, eukariotlar töqimalari genomining kooperativ aktivatsion modeli taklif etildi. S. darslik («Organik ximiya», hamkorlikda, T., 1971; «Organik ximiyadan praktikum», hamkorlikda, T., 1973), öquv qöllanmalari, ilmiy va ommabop kitoblar muallifi, ilm-fan taşkilotçisi. S. SSSR FA Prezidiumi a'zosi (1972—84). Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1979). Özbekiston FA Bioorganik kimyo in-tiga O. S. Sodiqov nomi berilgan (1988). Toşkentdagi 249maktab, Sobir Rahimov tumanidagi mahalla, Şayxontohur tumanidagi köçalardan biri ham S. nomi b-n ataladi.

    As: Sintez organiçeskix preparatov piridinovogo ryada (v soavtorstve), T., 1974; Alkaloidi xinolizidinovogo ryada (v soavtorstve), M., 1975; Xolinesterazi. Aktivniy sentr i mexanizm deystviya (v soavtorstve), T., 1976; Induktori interferona (v soavtorstve), T., 1978; Xlopçatnik — çudo rasteniye, M., 1985.

    Ad.: Abid Sadikoviç Sadikov. Biobibliografiya, T., 1989; Vol kov V. A., Vonskiy Ye. V., Kuznetsova G. I., Vidayuşiyesya ximiki mira M., 1991.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СОДИҚОВ Обид Содиқович (1913.15.11 — Тошкент — 1987.22/7) — кимёгар олим, жамоат арбоби. Ўзбекистон ФА акад. (1947). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби (1960). С. собиқ СССР ФА акад. (1972). Меҳнат Қаҳрамони (1973). Кимё фанлари д-ри (1946), проф. (1947). Ўрта Осиё ун-тини тугатган (1937), шу ун-тда доцент (1942— 46), Ўсимлик моддалари (кейинчалик табиий бирикмалар) кимёси кафедрасида мудир (1946— 74), илмий раҳбар (1974 й.дан). Узбекистон ФА Кимё ин-ти директори (194650). Ўзбекистон ФА Президиуми аъзоси (194757). ТошДУ ректори (195866). Ўзбекистон ФА президента (196684). Ўзбекистон ФА Биоорганик кимё бўлими раҳбари (1973—77), Биоорганик кимё ин-ти директори (1977—87). Асосий илмий ишлари органик ва биоорганик кимёга оид. С. Ўрта Осиёдаги ўсимликларни текшириб, 100 дан ортиқ дипиридил, хинолизидин, изохинолин катори алкалоидларини ажратиб о.вди, уларнинг тузилиши, конформацион ҳолати ва биогенетик ўзгаришларини аникдади. С. раҳбарлигида ғўза барги, чигити, қобиги, гули ва ғўзапоядан углеводородлар, юқори молекулали спиртлар, кислоталар, стеринлар, тритерпенлар, флавоноидлар, полифеноллар, госсипол ва унинг йўддошлари, углеводлар, шунингдек, А, Е, Р, Ғ каби витаминлар ажратиб олинди; кўпгина препаратлар (анабазингидрохлорид, госсипол, госсипол линименти, мегосин малҳами, батриден таблеткаси, гозанидон таблеткаси ва б.) ни саноат миқёсида и.ч. йўлга қўйидди. С. ташкил қилган мактабда ғўзани вилт б-н касалланищлан ҳимоя қилишнинг кимёвий ва биологик усуллари ишлаб чиқилди; муҳим йўналиш — вилт қўзғатувчи токсинлар кимёси ва биокимёси соҳасида тадқиқотлар ўтказилди. Ғўза баргидан лимон ва олма кислоталари ажратиб олишнинг саноат усули ишлаб чиқилди (1956), шакар и.ч. чиқиндиси (патика)дан микробиология усули б-н итакон кислота олинди, доривор моддалар, биостимуляторлар синтез қилинди, ҳаёт учун муҳим бўлган физиологик фаол табиий бирикмалар ва уларнинг синтетик аналоглари тузилиши б-н организмдаги функцияси ўртасидаги боғланиш чуқур ўрганилди, эукариотлар тўқималари геномининг кооператив активацион модели таклиф этилди. С. дарслик («Органик химия», ҳамкорликда, Т., 1971; «Органик химиядан практикум», ҳамкорликда, Т., 1973), ўқув қўлланмалари, илмий ва оммабоп китоблар муаллифи, илм-фан ташкилотчиси. С. СССР ФА Президиуми аъзоси (1972—84). Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1979). Ўзбекистон ФА Биоорганик кимё ин-тига О. С. Содиқов номи берилган (1988). Тошкентдаги 249мактаб, Собир Раҳимов туманидаги маҳалла, Шайхонтоҳур туманидаги кўчалардан бири ҳам С. номи б-н аталади.

    Ас: Синтез органических препаратов пиридинового ряда (в соавторстве), Т., 1974; Алкалоиды хинолизидинового ряда (в соавторстве), М., 1975; Холинэстеразы. Активный центр и механизм действия (в соавторстве), Т., 1976; Индукторы интерферона (в соавторстве), Т., 1978; Хлопчатник — чудо растение, М., 1985.

    Ад.: Абид Садыкович Садыков. Биобиблиография, Т., 1989; Вол ков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И., Выдаюшиеся химики мира М., 1991.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.