Obliteratsiyalovçi endarteriit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7–8-b. — ziyouz.com
Obliteratsiyalovçi endarteriit (yun. endon — içidagi va arteriyalar), vinivarter kasalligi — oyoq arteriyalarining yalliğlanişi b-n keçadigan surunkali kasallik. Bunda tomirlar asta-sekin torayib, bora-bora butunlay bekilib qoladi, uning qon b-n ta'minlanişi izdan çiqadi. Oyoqni sovuq oldiriş, lat yeyiş, miya şikastlanişi, çekiş, intoksikatsiya, hayajonlaniş, toliqiş, periferik nervlar kasalligi, turli infeksiyalar va b. sabab böladi. 20—40 yoşdagi erkaklarda köproq uçraydi. O.e.da oyoq tez toliqadi, tomir tortişadi, keyinçalik oqsaydigan bölib qoladi, et uvişişi, paresteziyalar, qattiq oğriq kuzatiladi. Töqimalar qon b-n ta'minlanişining buzilişiga qarab kasallikning 4 darajasi farklanadi. 1darajada oyoq barmoklari sovuq qotadi, uvişadi, tez toliqadi, oyoq terisi oqaradi, sal uzoqroq yurganda oğriq paydo böladi. 2-darajada yurganda oyoq oğriydi, oyoq tirnoklari mört bölib, tez sinadi. Oyoq arteriyalarida puls sustlaşadi. 3darajada bemor 20—30 qadam yurganda oyokda oğriq zörayadi, oyoq terisi oqaradi, sovuq böladi. Oyoq muskullari atrofiyasi, köpinça trofik yaralar kuzatiladi. 4darajada oyoklarda doimiy oğriq, şiş paydo böladi, trofik yaralar, barmoklar gangrenasi tez rivojlanadi, kasallik zörayganda butun oyoq panjasi gangre-naga uçraydi. Kasallikning keçişiga qarab çegaralangan vatarqalgan şakllari tafovut qilinadi. Çekiş, içiş endarteriit keçişini oğirlaştiradi, şuning uçun kasallikni davolaşda zararli odatlardan voz keçiş, fizioterapiya va konservativ davo buyuriladi. Bular naf bermasa, operatsiya qilinadi (tomirlar tiklanadi yoki oyoq kesib taşlanadi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОБЛИТЕРАЦИЯЛОВЧИ ЭНДАРТЕРИИТ (юн. endon — ичидаги ва артериялар), винивартер касаллиги — оёқ артерияларининг яллиғланиши б-н кечадиган сурункали касаллик. Бунда томирлар аста-секин торайиб, бора-бора бутунлай бекилиб қолади, унинг қон б-н таъминланиши издан чиқади. Оёқни совуқ олдириш, лат ейиш, мия шикастланиши, чекиш, интоксикация, ҳаяжонланиш, толиқиш, периферик нервлар касаллиги, турли инфекциялар ва б. сабаб бўлади. 20—40 ёшдаги эркакларда кўпроқ учрайди. О.э.да оёқ тез толиқади, томир тортишади, кейинчалик оқсайдиган бўлиб қолади, эт увишиши, парестезиялар, қаттиқ оғриқ кузатилади. Тўқималар қон б-н таъминланишининг бузилишига қараб касалликнинг 4 даражаси фаркланади. 1даражада оёқ бармоклари совуқ қотади, увишади, тез толиқади, оёқ териси оқаради, сал узоқроқ юрганда оғриқ пайдо бўлади. 2-даражада юрганда оёқ оғрийди, оёқ тирноклари мўрт бўлиб, тез синади. Оёқ артерияларида пульс сустлашади. 3даражада бемор 20—30 қадам юрганда оёкда оғриқ зўраяди, оёқ териси оқаради, совуқ бўлади. Оёқ мускуллари атрофияси, кўпинча трофик яралар кузатилади. 4даражада оёкларда доимий оғриқ, шиш пайдо бўлади, трофик яралар, бармоклар гангренаси тез ривожланади, касаллик зўрайганда бутун оёқ панжаси гангре-нага учрайди. Касалликнинг кечишига қараб чегараланган ватарқалган шакллари тафовут қилинади. Чекиш, ичиш эндартериит кечишини оғирлаштиради, шунинг учун касалликни даволашда зарарли одатлардан воз кечиш, физиотерапия ва консерватив даво буюрилади. Булар наф бермаса, операция қилинади (томирлар тикланади ёки оёқ кесиб ташланади).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.