Obmöri
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 8–9-b. — ziyouz.com
Obmöri (fors, ob — suv va möri — quvur) — qal'a, istehkom, qörğon va şaharlarni içimlik suvi b-n ta'minlovçi yer osti suv inşooti. U ikki xil — quduqli va sopol quvurlar yotqizilgan lahim (tunnel)li böladi. Quduqli O. — qal'a tubida gumbazsimon suvxona bino qilinib, tubidan quduq qaziladi. Suvxonaga zinapoyalar orqali tuşiladi. Lahimli O. suv manbalari (soy yoki daryo tarmoği) qal'a tomon qazilgan lahim böylab toş yoki pişiq ğiştlardan novsimon suv yöli — ariq işla-nadi va unga sopol quvurlar yotqiziladi (mas, Aksikat ş.ning 10—11-a.larida barpo etilgan mörisining quvurlari 40 sm li bölgan). Quvurlardan oqib kelgan suvdan foydalaniş maqsadida qal'a içida bir neçta suvxona va ularga tuşiş uçun zinali mörilar işlab çiqiladi. Inşootning zinali suvxonasi «Kofir möri» anikroği («Kof-xar möri») deb yuritiladi (ya'ni qasr suvxonasiga tuşiladigan möri).
Şubhasiz koriz usulida barpo etilgan yer osti suv inşooti O. kabi örta ayerning murakkab gidrotexnikasini yaratgan muhandislar qal'a yoki şahar aholisini, xususan, uning mudofaaçilarini içimlik suvi b-n ta'minlab, qamal vaqtida ularni suv tan-qisligida qoldirmaslik çora va tadbirlarini nazarda tutganlar va ularning yeçimini topa olganlar.
Ad.: Muhammadjanov A. R., Özbekistonning qadimgi gidrotexnika inşootlari, T., 1997.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОБМЎРИ (форс, об — сув ва мўри — қувур) — қалъа, истеҳком, қўрғон ва шаҳарларни ичимлик суви б-н таъминловчи ер ости сув иншооти. У икки хил — қудуқли ва сопол қувурлар ётқизилган лаҳим (туннел)ли бўлади. Қудуқли О. — қалъа тубида гумбазсимон сувхона бино қилиниб, тубидан қудуқ қазилади. Сувхонага зинапоялар орқали тушилади. Лаҳимли О. сув манбалари (сой ёки дарё тармоғи) қалъа томон қазилган лаҳим бўйлаб тош ёки пишиқ ғиштлардан новсимон сув йўли — ариқ ишла-нади ва унга сопол қувурлар ётқизилади (мас, Аксикат ш.нинг 10—11-а.ларида барпо этилган мўрисининг қувурлари 40 см ли бўлган). Қувурлардан оқиб келган сувдан фойдаланиш мақсадида қалъа ичида бир нечта сувхона ва уларга тушиш учун зинали мўрилар ишлаб чиқилади. Иншоотнинг зинали сувхонаси «Кофир мўри» аникроғи («Коф-хар мўри») деб юритилади (яъни қаср сувхонасига тушиладиган мўри).
Шубҳасиз кориз усулида барпо этилган ер ости сув иншооти О. каби ўрта аернинг мураккаб гидротехникасини яратган муҳандислар қалъа ёки шаҳар аҳолисини, хусусан, унинг мудофаачиларини ичимлик суви б-н таъминлаб, қамал вақтида уларни сув тан-қислигида қолдирмаслик чора ва тадбирларини назарда тутганлар ва уларнинг ечимини топа олганлар.
Ад.: Муҳаммаджанов А. Р., Ўзбекистоннинг қадимги гидротехника иншоотлари, Т., 1997.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.