Obsidian
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 11-b. — ziyouz.com
Obsidian (lot. Obsidianus lapis — Obsidiy toşi; toşni Efiopiyadan keltirgan rimlik Obsius nomidan) — şişasimon vulkanik toğ jinsi. Rangi köpinça qora, qizğiş-qoramtir; mayda çangsimon gematit zarraçalari O. ga doğsimon tus beradi. Qattiqligi 5; ziçligi 2,5—2,6 g/sm3. Kimyoviy tarkibi har xil, köpinça liparitga yaqin, hajmining 80% atrofida silikat şişasi va 1% gaça suv bor. Nordon liparit yoki liparitdatsit lavalarining qotişidan hosil böladi. O. oson silliklanadi. O.dan toş va jez davrlarida kamon öqi va nayza uçi, pi-çoklar yasalgan, hoz. davrda ba'zilari bezak buyumlar tayyorlaşda, asosan, yengil betonlarga börttiruvçi qöşimça sifatida, yöl qurilişida va binolarni bezaşda işlatiladi. O.ning ba'zi turlaridan (ongonitlar) litiy, seziy, berilliy va b. noyob elementlar ajratib oliş uçun foydalaniş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОБСИДИАН (лот. Obsidianus lapis — Обсидий тоши; тошни Эфиопиядан келтирган римлик Обсиус номидан) — шишасимон вулканик тоғ жинси. Ранги кўпинча қора, қизғиш-қорамтир; майда чангсимон гематит заррачалари О. га доғсимон тус беради. Қаттиқлиги 5; зичлиги 2,5—2,6 г/см3. Кимёвий таркиби ҳар хил, кўпинча липаритга яқин, ҳажмининг 80% атрофида силикат шишаси ва 1% гача сув бор. Нордон липарит ёки липаритдацит лаваларининг қотишидан ҳосил бўлади. О. осон силликланади. О.дан тош ва жез даврларида камон ўқи ва найза учи, пи-чоклар ясалган, ҳоз. даврда баъзилари безак буюмлар тайёрлашда, асосан, енгил бетонларга бўрттирувчи қўшимча сифатида, йўл қурилишида ва биноларни безашда ишлатилади. О.нинг баъзи турларидан (онгонитлар) литий, цезий, бериллий ва б. ноёб элементлар ажратиб олиш учун фойдаланиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.