Oçarçilik
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 293–294-b. — ziyouz.com
Oçarçilik — iqtisodiy tanazzul, inqiroz va tanglik oqibatida jamiyat mikyosida yuzaga keladigan keskin ozik,-ovqat tanqisligi. O. ijtimoiy hodisa bölib, uruşlar, qurğoqçiliklar, tabiiy ofatlar, zilzilalar, har xil ekologik falokatlar va b. tabiiy hodisalar natijasida muayyan mamlakatda ommaviy tus olişi mumkin. O. 2 xil: oçiq (mutlaq O.) va yaşirin (nisbiy O. — töyib ovqat yemaslik, ovqatlaniş ratsionida hayotiy zarur oziq-ovqat turlarining yetişmasligi) körinişlarda namoyon böladi. Har ikki şaklda ham O. oğir oqibatlarga — turli yuqumli va ruhiy kasalliklarga, akliy va jis-moniy rivojlaniş jarayonlarining izdan çiqişiga, nogironlarning köpayişiga, köplab bevaqt ölimga olib keladi.
O. ibtidoiy jamoa tuzumi davrida işlab çiqaruvçi kuçlar taraqqiyotining pastligi va insonning tabiatga nihoyatda qaramligi oqibatida sodir bölgan. Jamiyatda işlab çiqaruvçi kuçlarning rivojlaniş darajasiga qarab bu qaramlik tobora kamayib bordi. Sobiq Sovet davlatidagi qurğoqçilik natijasida 1921—22, 1927, 1931—32 y.larda sodir bölgan dahşatli O. millionlab odamlarning yosti-ğini quritdi. 2-jahon uruşi (1939— 45) y.larida butun Yevropa O. komiga tortilgan edi.
BMT ma'lumotlariga qaraganda 1975 y.da dunyoda 500 mln., 1990 y.da salkam 620 mln. axrli O.ka mubtalo bölgan va 1998 y.da 841 mln.ga yaqin aholi töyib ovqatlanişdan mahrum böldi. Q.x. ekinlari hosildorligi past va qoloq texnikaga ega bölgan Afrika va Jan.-Şarqiy Osiyo mamlakatlarida millionlab aholi O.dan qutilgan emas. Jahon hamjamiyati, jumladan, taraqqiy etgan mamlakatlar — AQŞ, Germaniya, Fransiya, Yaponiya, Italiya, Buyuk Britaniya, Şveysariya, Kanada va b. rivojlanayotgan mamlakatlarga q.x. ekinlari hosildorligini oşirişda va tabiiy ofatlarni hamda fuqarolik uruşlari oqibatlarini bartaraf etişda yaqindan yordam bermokda.
Jahonda aholi sonining ortib borişi b-n oziq-ovqat muammosi tobora dolzarb muammoga aylanadi. Mamlakatlarda oqilona demografik siyosat, ekin maydonlarini kengaytiriş, texnologiyalarni mukammallaştiriş hisobiga ekinlar hosildorligini va yalpi hosilini muttasil oşiriş O. muammosini bartaraf etişda muhim ahamiyatga ega.
Muhammadjon Işmatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЧАРЧИЛИК — иқтисодий таназзул, инқироз ва танглик оқибатида жамият микёсида юзага келадиган кескин озик,-овқат танқислиги. О. ижтимоий ҳодиса бўлиб, урушлар, қурғоқчиликлар, табиий офатлар, зилзилалар, ҳар хил экологик фалокатлар ва б. табиий ҳодисалар натижасида муайян мамлакатда оммавий тус олиши мумкин. О. 2 хил: очиқ (мутлақ О.) ва яширин (нисбий О. — тўйиб овқат емаслик, овқатланиш рационида ҳаётий зарур озиқ-овқат турларининг етишмаслиги) кўринишларда намоён бўлади. Ҳар икки шаклда ҳам О. оғир оқибатларга — турли юқумли ва руҳий касалликларга, аклий ва жис-моний ривожланиш жараёнларининг издан чиқишига, ногиронларнинг кўпайишига, кўплаб бевақт ўлимга олиб келади.
О. ибтидоий жамоа тузуми даврида ишлаб чиқарувчи кучлар тараққиётининг пастлиги ва инсоннинг табиатга ниҳоятда қарамлиги оқибатида содир бўлган. Жамиятда ишлаб чиқарувчи кучларнинг ривожланиш даражасига қараб бу қарамлик тобора камайиб борди. Собиқ Совет давлатидаги қурғоқчилик натижасида 1921—22, 1927, 1931—32 й.ларда содир бўлган даҳшатли О. миллионлаб одамларнинг ёсти-ғини қуритди. 2-жаҳон уруши (1939— 45) й.ларида бутун Европа О. комига тортилган эди.
БМТ маълумотларига қараганда 1975 й.да дунёда 500 млн., 1990 й.да салкам 620 млн. ахрли О.ка мубтало бўлган ва 1998 й.да 841 млн.га яқин аҳоли тўйиб овқатланишдан маҳрум бўлди. Қ.х. экинлари ҳосилдорлиги паст ва қолоқ техникага эга бўлган Африка ва Жан.-Шарқий Осиё мамлакатларида миллионлаб аҳоли О.дан қутилган эмас. Жаҳон ҳамжамияти, жумладан, тараққий этган мамлакатлар — АҚШ, Германия, Франция, Япония, Италия, Буюк Британия, Швейцария, Канада ва б. ривожланаётган мамлакатларга қ.х. экинлари ҳосилдорлигини оширишда ва табиий офатларни ҳамда фуқаролик урушлари оқибатларини бартараф этишда яқиндан ёрдам бермокда.
Жаҳонда аҳоли сонининг ортиб бориши б-н озиқ-овқат муаммоси тобора долзарб муаммога айланади. Мамлакатларда оқилона демографик сиёсат, экин майдонларини кенгайтириш, технологияларни мукаммаллаштириш ҳисобига экинлар ҳосилдорлигини ва ялпи ҳосилини муттасил ошириш О. муаммосини бартараф этишда муҳим аҳамиятга эга.
Муҳаммаджон Ишматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.