Öçoq
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 217-b. — ziyouz.com
Öçoq — olov yoqiş, uni saqlaş va ovqat pişiriş uçun möljallangan, ustiga qozon örnatiladigan uç tomoni yopiq qurilma. Arxeologik ma'lumotlarga köra, Ö. ilk paleolit davridan ma'lum. Ö. turli urf-odatlar, marosimlarni ötkazişda katta ahamiyatga ega bölgan. Barça xalqlarda muqaddas joy hisoblangan. Quyi paleolitda toşdan, söngra guvala, ğiştdan yasalib, somonli loy bilan suvalgan, atroflariga tutun tortadigan va havo kiradigan teşiklar qilingan. Ö.ning ayrim turlari yertandir kabi qurilib ovqat pişiriş bilan birga non yopişda ham foydalanilgan. Ö.ning takomillaşgan turi devorga taqab joylaştiriladi, tutuni mörikon orqali çiqarib yuboriladi.
Hoz. davrda Ö.ning yeröçoq, loy va temir Ö. turlari bor. Sumalak, halim, katta ma'raka oşlari pişirişda aylanasi doşqozon gardişiga mos maxsus yeröçoqlar (yer baravarida, qozon atroflari alanga çiqmaydigan qilib tuproq bilan ziçlanadi yoki suvaladi) kavlanadi, kundalik oşovqat tayyorlaş uçun xonadonlar oşxonalarida loy öçoqlar quriladi, temir Ö.lar aksariyat köçma Ö. vazifasini bajaradi. Şahar va qişloqlarda, asosan, ötindan yoqilği sifatida foydalanadigan xonadonlarda Ö.lar saqlanib qolgan, temir Ö.da ötin va tabiiy gazdan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЧОҚ — олов ёқиш, уни сақлаш ва овқат пишириш учун мўлжалланган, устига қозон ўрнатиладиган уч томони ёпиқ қурилма. Археологик маълумотларга кўра, Ў. илк палеолит давридан маълум. Ў. турли урф-одатлар, маросимларни ўтказишда катта аҳамиятга эга бўлган. Барча халқларда муқаддас жой ҳисобланган. Қуйи палеолитда тошдан, сўнгра гувала, ғиштдан ясалиб, сомонли лой билан сувалган, атрофларига тутун тортадиган ва ҳаво кирадиган тешиклар қилинган. Ў.нинг айрим турлари ертандир каби қурилиб овқат пишириш билан бирга нон ёпишда ҳам фойдаланилган. Ў.нинг такомиллашган тури деворга тақаб жойлаштирилади, тутуни мўрикон орқали чиқариб юборилади.
Ҳоз. даврда Ў.нинг ерўчоқ, лой ва темир Ў. турлари бор. Сумалак, ҳалим, катта маърака ошлари пиширишда айланаси дошқозон гардишига мос махсус ерўчоқлар (ер бараварида, қозон атрофлари аланга чиқмайдиган қилиб тупроқ билан зичланади ёки сувалади) кавланади, кундалик ошовқат тайёрлаш учун хонадонлар ошхоналарида лой ўчоқлар қурилади, темир Ў.лар аксарият кўчма Ў. вазифасини бажаради. Шаҳар ва қишлоқларда, асосан, ўтиндан ёқилғи сифатида фойдаланадиган хонадонларда Ў.лар сақланиб қолган, темир Ў.да ўтин ва табиий газдан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.