Odam konstitutsiyasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41-b. — ziyouz.com
Odam konstitutsiyasi ODAM KONSTITUTSIYASI, tana konstitutsiyasi (qomati) — odam organizmining öziga xos alohida morfologik va funksional xususiyatlari majmui. Tabiiy va irsiy omillarga boğliq. O.k. tabiat va ma'lum bir jamiyat tuzumi ta'sirida öziga xos morfologik va fiziologik xususiyatlarga ega bölgan individual belgilar yiğindisidan vujudga keladi. Odam qomati öz avlodi (nasli) dan orttirgan asosiy xususiyatlari zaminida rivojlanadi. O.k.ning har xil bölişi nasliga, taşqi muhit ta'siriga, ijtimoiy şaroitga, kasbiga va iqtisodiy ahvoliga bogliq. O.K. morfologiktuzilişiga qarab 3 turga ajratiladi: a) keng yelkali past böylilar; bunday odamlarning yelkalari keng, gavdalari vazmin, baquvvat va tiqmaçokdek, qorinlari kökragiga nisbatan katta, tananing köndalang ölçami böyiça nisbatan uzunroq böladi; b) uzun böyli, tor kökraklilar — böylari uzun, organizmi zaifroq, vazni yengil, qöl va oyoklari uzun, kökraklari qorin qismidan katta; v) örta böylilar — past va uzun böylilar oraligidagi odamlar.
Odamning qomati uning içki a'zolari tuzilişiga ham ta'sir qiladi, jumladan, past böyli odamlarning diafragmasi yuqori, uzun böylilarda esa hamma a'zolar hajmi kiçik va pastroq joylaşgan böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОДАМ КОНСТИТУЦИЯСИ, тана конституцияси (қомати) — одам организмининг ўзига хос алоҳида морфологик ва функционал хусусиятлари мажмуи. Табиий ва ирсий омилларга боғлиқ. О.к. табиат ва маълум бир жамият тузуми таъсирида ўзига хос морфологик ва физиологик хусусиятларга эга бўлган индивидуал белгилар йиғиндисидан вужудга келади. Одам қомати ўз авлоди (насли) дан орттирган асосий хусусиятлари заминида ривожланади. О.к.нинг ҳар хил бўлиши наслига, ташқи муҳит таъсирига, ижтимоий шароитга, касбига ва иқтисодий аҳволига боглиқ. O.K. морфологиктузилишига қараб 3 турга ажратилади: а) кенг елкали паст бўйлилар; бундай одамларнинг елкалари кенг, гавдалари вазмин, бақувват ва тиқмачокдек, қоринлари кўкрагига нисбатан катта, тананинг кўндаланг ўлчами бўйича нисбатан узунроқ бўлади; б) узун бўйли, тор кўкраклилар — бўйлари узун, организми заифроқ, вазни енгил, қўл ва оёклари узун, кўкраклари қорин қисмидан катта; в) ўрта бўйлилар — паст ва узун бўйлилар оралигидаги одамлар.
Одамнинг қомати унинг ички аъзолари тузилишига ҳам таъсир қилади, жумладан, паст бўйли одамларнинг диафрагмаси юқори, узун бўйлиларда эса ҳамма аъзолар ҳажми кичик ва пастроқ жойлашган бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.