Odam öldiriş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41–42-b. — ziyouz.com
Odam öldiriş — qasddan boşqa şaxsni hayotidan mahrum qiliş. Jinoyat huquqida şaxsga qarşi qaratilgan eng oğir jinoyatlardan biri bölib, fuqarolar xayoti xavfsizligini ta'-minlovçi ijtimoiy munosabatlarga tajovuz hisoblanadi. O.ö. Özbekiston Respublikasi JK 97-moddasida nazarda tutilgan jinoiy javobgarlikni keltirib çiqaradi. Ehtiyotsizlik or-qasida O.ö. mustaqil jinoyat tarkibini taşkil qiladi (JK, 102-modda). O.ö. moddiy tarkibli jinoyatlar sirasiga kiradi. O.ö. aybdorning harakati yoki harakatsizligi tufayli odam ölgan paytdan boşlab tugallangan hisoblanadi. ÖzR Jinoyat kodeksida javobgarlik belgilangan O.ö. turlarini şartli ravişda 3 guruhga ajratiş mumkin: 1) qonunda nazarda tutilgan yengillaştiruvçi va oğirlaştiruvçi holatlarsiz O.ö. (10 yildan 15 yilgaça ozodlikdan maxrum qiliş b-n jazolanadi); 2) aybni oğirlaştiruvçi holatlarda O.ö. (ikki yoki undan ortiq şaxsni; xrmiladorligi aybdorga ayon bölgan ayolni; ojiz ahvolda ekanligi aybdorga ayon bölgan şaxsni; xizmat yoki fuqarolik burçini bajarişi munosabati b-n şaxsni yoki uning qarindoşini; boşqa şaxslarning hayoti uçun xavfli bölgan usulda; ommaviy tartibsizliklar jarayonida; öta şafqatsizlik b-n öldiriş va b. — 15 yildan 20 yilgaça ozodlikdan maxrum qiliş yoki ölim jazosi b-n jazolanadi); 3) aybni yengillaştiruvçi holatlarda O.ö. (kuçli ruhiy hayajonlaniş holatida O.ö. — 5 yilgaça ozodlikdan maxrum qiliş; onaning öz çaqaloğini qasddan öldirişi —3 yilgaça ozodlikdan maxrum qiliş; zaruriy mudofaa çegarasidan çetga çiqib qasddan O.ö. — 3 yilgaça axloq tuzatiş işlari yoki 3 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş; ehtiyotsizlik orqasida O.ö. —2 yilgaça axloq tuzatiş işlari yoki 3 yildan 5 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş b-n jazolanadi).
Mirzayusuf Rustamboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОДАМ ЎЛДИРИШ — қасддан бошқа шахсни ҳаётидан маҳрум қилиш. Жиноят ҳуқуқида шахсга қарши қаратилган энг оғир жиноятлардан бири бўлиб, фуқаролар хаёти хавфсизлигини таъ-минловчи ижтимоий муносабатларга тажовуз ҳисобланади. О.ў. Ўзбекистон Республикаси ЖК 97-моддасида назарда тутилган жиноий жавобгарликни келтириб чиқаради. Эҳтиётсизлик ор-қасида О.ў. мустақил жиноят таркибини ташкил қилади (ЖК, 102-модда). О.ў. моддий таркибли жиноятлар сирасига киради. О.ў. айбдорнинг ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги туфайли одам ўлган пайтдан бошлаб тугалланган ҳисобланади. ЎзР Жиноят кодексида жавобгарлик белгиланган О.ў. турларини шартли равишда 3 гуруҳга ажратиш мумкин: 1) қонунда назарда тутилган енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатларсиз О.ў. (10 йилдан 15 йилгача озодликдан махрум қилиш б-н жазоланади); 2) айбни оғирлаштирувчи ҳолатларда О.ў. (икки ёки ундан ортиқ шахсни; хрмиладорлиги айбдорга аён бўлган аёлни; ожиз аҳволда эканлиги айбдорга аён бўлган шахсни; хизмат ёки фуқаролик бурчини бажариши муносабати б-н шахсни ёки унинг қариндошини; бошқа шахсларнинг ҳаёти учун хавфли бўлган усулда; оммавий тартибсизликлар жараёнида; ўта шафқатсизлик б-н ўлдириш ва б. — 15 йилдан 20 йилгача озодликдан махрум қилиш ёки ўлим жазоси б-н жазоланади); 3) айбни енгиллаштирувчи ҳолатларда О.ў. (кучли руҳий ҳаяжонланиш ҳолатида О.ў. — 5 йилгача озодликдан махрум қилиш; онанинг ўз чақалоғини қасддан ўлдириши —3 йилгача озодликдан махрум қилиш; зарурий мудофаа чегарасидан четга чиқиб қасддан О.ў. — 3 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёки 3 йилгача озодликдан маҳрум қилиш; эҳтиётсизлик орқасида О.ў. —2 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёки 3 йилдан 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш б-н жазоланади).
Мирзаюсуф Рустамбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.