Odat huquqi

Odat huquqi — jamiyatda uzoq vaqt amal qilinaverib, uning a'zolari uçun örganiş bölib ketgan va davlat tomonidan ruxsat etilgan, lekin qonunlaştirilmagan tartib-qoidalar (odatlar) majmui. O.h. normalari ijtimoiy normalardan biri bölib (ijtimoiy normalarga, şuningdek, huquqiy normalar, axloqiy, diniy normalar ham kiradi), kişilar hayotida yuzaga keladigan ijtimoiy munosa-batlarning aksar qismini tartibga soladi. O.h. özining 2 jihati b-n, ya'ni: xalqning huquqiy ongi, huquqiy mafkurasi b-n çambarças boğlikligi; xalq orasida doimiy takrorlanib turuvçi, ammo yozilmagan, avloddan-avlodga meros bölib ötuvçi jamiyatning asl qonun-qoidalari ila hamohangligi b-n e'tiborlidir. O.h. normalari iş muomalasi odatlari, mahalliy odat va an'analar şaklida namoyon böladi.

Hozirga kelib, O.h. normalari huquqning alohida bir manbai sifatida e'tirof etilmoqda. Çunonçi, Özbekiston Respublikasining amaldagi Fuqarolik kodeksi böyiça, O.h. normalari ilk bor huquqning manbai sifatida kiritildi. Unga köra, tadbirkorlik faoliyatining bironbir sohasida vujudga kelgan va keng qöllaniladigan, qonun hujjatlarida nazarda tutil-magan xulq-atvor qoidasi, bironbir hujjatda yozilganligi yoki yozilmaganligidan qat'i nazar, iş muomalasi odati bölib hisoblanadi. Fuqarolik qonun hujjatlarida tegişli normalar bölmagan taqdirda, bu munosabatlarni tartibga solişda ma-halliy odat va an'analar qöllaniladi. Şuningdek, Özbekiston Respublikasining amaldagi Oila kodeksiga köra, qonun hujjatlarida oilaviy munosabatlarni tartibga solişga oid tegişli normalar bölmagan taqdirda, Özbekiston Respublikasining qonun huj-jatlari tamoyillariga zid bölmagan mahalliy urfodat va an'analar qöllaniladi.

Mirodil Baratov.