Odessa

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44–45-b. — ziyouz.com

Odessa — Ukrainaning Odessa vilo-yati markazi. Ukrainaning yirik sanoat, madaniyat, ilmiy va kurort markazlaridan biri. Qora dengizning şim.-ğarbiy sohilidagi port. Şosse va t.y. tuguni. Axoliyey 1037 ming kişi (1997). Şahar 6 tumanga bölingan. O. örnida 15-a.da turklarning «Xajibey» qal'asi bölgan. Uni ruslar egallab, 1793 y. özlarining jan.dagi tayanç punktiga aylantirgan. 1794 y.dan şahar, 1795 y.dan rasmiy ravişda O.nomini oldi. Şaharning markaziy qismida A. E. Rişelye haykali va Potyomkin zinasi joylaşgan klassik binolar ansambli bor (1826—41). Klassitsizm uslubida qurilgan Voronsov, Pototskiy, Narişkina saroylari, eski birja, gospital, O. atrofi va uning çekkalarida — iklimiy va bal-neobalçiq kurortlar (Arkadiya, Luzanovka va b.) mavjud. O.da tarixiy voqealar b-n boğliq joy köp. 1941—44 ylarda O.ni nemis faşistlari egallab turdi. Şahar 1944 y. 10 apr. da ozod kilindi. 1965 y. O.ga qahramonşahar faxriy unvoni berildi.

O.da maşinasozlik (stanoksozlik, yuk-transport, sovitkiç, tibbiy, savdo, poligrafiya va b. asbob-uskunalar, agregatlar, hisoblaş maşinalari i.ç. va b.), kimyo, neftni qayta işlaş, kimyofarmatsevtika, oziq-ovqat, yengil (jut, töqimaçilik va b.) sanoat korxonalari bor. Pölat prokat i.ç. birlaşmasi faoliyat körsatadi.

O. — yirik dengiz porti. Havo liniyalari orqali yirik şaharlar b-n boğlangan. O.da Antarktika kit ovlaş flotiliyasi bazasi, 14 oliy öquv yurti (şu jumladan, un-t, konservatoriya), Ukraina FAning Jan. ilmiy markazi, 7 teatr (şu jumladan, opera va balet teatri), arxeologiya, badiiy, A. S. Puşkin nomidagi, adabiy-memorial muzeylari, sirk, filarmoniya, konservatoriya, kinostudiya bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОДЕССА — Украинанинг Одесса вило-яти маркази. Украинанинг йирик саноат, маданият, илмий ва курорт марказларидан бири. Қора денгизнинг шим.-ғарбий соҳилидаги порт. Шоссе ва т.й. тугуни. Ахолией 1037 минг киши (1997). Шаҳар 6 туманга бўлинган. О. ўрнида 15-а.да туркларнинг «Хажибей» қалъаси бўлган. Уни руслар эгаллаб, 1793 й. ўзларининг жан.даги таянч пунктига айлантирган. 1794 й.дан шаҳар, 1795 й.дан расмий равишда О.номини олди. Шаҳарнинг марказий қисмида А. Э. Ришелье ҳайкали ва Потёмкин зинаси жойлашган классик бинолар ансамбли бор (1826—41). Классицизм услубида қурилган Воронцов, Потоцкий, Наришкина саройлари, эски биржа, госпиталь, О. атрофи ва унинг чеккаларида — иклимий ва баль-необалчиқ курортлар (Аркадия, Лузановка ва б.) мавжуд. О.да тарихий воқеалар б-н боғлиқ жой кўп. 1941—44 йларда О.ни немис фашистлари эгаллаб турди. Шаҳар 1944 й. 10 апр. да озод килинди. 1965 й. О.га қаҳрамоншаҳар фахрий унвони берилди.

О.да машинасозлик (станоксозлик, юк-транспорт, совиткич, тиббий, савдо, полиграфия ва б. асбоб-ускуналар, агрегатлар, ҳисоблаш машиналари и.ч. ва б.), кимё, нефтни қайта ишлаш, кимёфармацевтика, озиқ-овқат, енгил (жут, тўқимачилик ва б.) саноат корхоналари бор. Пўлат прокат и.ч. бирлашмаси фаолият кўрсатади.

О. — йирик денгиз порти. Ҳаво линиялари орқали йирик шаҳарлар б-н боғланган. О.да Антарктика кит овлаш флотилияси базаси, 14 олий ўқув юрти (шу жумладан, ун-т, консерватория), Украина ФАнинг Жан. илмий маркази, 7 театр (шу жумладан, опера ва балет театри), археология, бадиий, А. С. Пушкин номидаги, адабий-мемориал музейлари, цирк, филармония, консерватория, киностудия бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.