Odil sudlov
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 46-b. — ziyouz.com
Odil sudlov — haqiqiy holatni aniqlab, odamlar orasidagi, ular b-n jamiyat va davlat örtasidagi keliş-movçilik va nizolarni faqat sud to-monidan hal etib berilişi. O.s.ni amalga oşiriş borasida sud mustaqil, uning faoliyatiga bironbir tarzda aralaşişga yöl qöyilmaydi va bunday aralaşuv qonunga muvofiq javob-garlikka sabab böladi. ÖzRda sud hokimiyati qonun çiqaruvçi va ijro etuvçi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalardan, boşqa jamoat birlaşmalaridan mustaqil holda iş yuritadi. Özbekiston Respublikasida sud tizimi 5 y. muddatga saylanadigan Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Özbekiston Respublikasi Oliy sudi, Özbekiston Respublikasi Oliy xöjalik sudi, Qoraqalpoğiston Respublikasi fuqarolik va jinoyat işlari böyiça oliy sudlari, Qoraqalpoğiston Respublikasi xöjalik sudidan, şu muddatga tayinlanadigan fuqarolik va jinoyat işlari böyiça viloyat va Toşkent şahar sudlari, fuqarolik va jinoyat işlari böyiça tumanlararo, tuman, şahar sudlari, harbiy va xöjalik sudlaridan iborat.
O.s.ni yuritişning konstitutsiyaviy, fuqarolik, xöjalik, jinoiy va ma'muriy turlari belgilangan. Mustaqillik şarofati b-n O.s.ni amalga oşiriş uçun sud vakolatlarida tub özgarişlar yuz berdi. «Sud töğrisida» alohida qonun qabul qilindi (2000 y. 14 dek.), sud vakolatlari xalqaro andozalarga mos keladigan darajada kengaytirilib, sudlar orqali inson huquklarini va jamiyatning huquqiy negizlarini samarali himoya qilişga imkon beradigan şart-şaroitlar yaratilmoqda.
Sud islohoti yösinida O.s.ni amalga oşirişning birmunça takomillaştirilgan protsessual tartibi belgilandi, sudya kadrlar tanlaş va joy-joyiga qöyiş borasida samarali tizimga asos solindi, sud protsessi iştirokçilarining tengligi qonunda mustahkamlab qöyildi. ÖzR Konstitutsiyaning sud hoki-miyatiga bağişlangan qoidalari O.s.ni taşkil etiş, sud organlarining davlat mexanizmidagi va jamiyatning siyosiy tizimdagi roli va örni haqidagi masalalarga doir qonunçilik uçun negiz hisoblanadi. Prezident Islom Karimov uqtirganidek, sud islohotini çuqurlaştiriş, hokimiyatning mustaqil va qaram bölmagan tarmoği sifatida butun O.s. tizimini demokratlaştiriş — huquqiy davlatni mustahkamlaşning yana bir muhim yönalişidir. Ijtimoiy turmuşning demokratik in-ti tariqasida sudning ahamiyati jiddiy ravişda oşirilişi zarur.
Ğafur Abdumajidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОДИЛ СУДЛОВ — ҳақиқий ҳолатни аниқлаб, одамлар орасидаги, улар б-н жамият ва давлат ўртасидаги келиш-мовчилик ва низоларни фақат суд то-монидан ҳал этиб берилиши. О.с.ни амалга ошириш борасида суд мустақил, унинг фаолиятига биронбир тарзда аралашишга йўл қўйилмайди ва бундай аралашув қонунга мувофиқ жавоб-гарликка сабаб бўлади. ЎзРда суд ҳокимияти қонун чиқарувчи ва ижро этувчи ҳокимиятлардан, сиёсий партиялардан, бошқа жамоат бирлашмаларидан мустақил ҳолда иш юритади. Ўзбекистон Республикасида суд тизими 5 й. муддатга сайланадиган Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди, Ўзбекистон Республикаси Олий суди, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди, Қорақалпоғистон Республикаси фуқаролик ва жиноят ишлари бўйича олий судлари, Қорақалпоғистон Республикаси хўжалик судидан, шу муддатга тайинланадиган фуқаролик ва жиноят ишлари бўйича вилоят ва Тошкент шаҳар судлари, фуқаролик ва жиноят ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судлари, ҳарбий ва хўжалик судларидан иборат.
О.с.ни юритишнинг конституциявий, фуқаролик, хўжалик, жиноий ва маъмурий турлари белгиланган. Мустақиллик шарофати б-н О.с.ни амалга ошириш учун суд ваколатларида туб ўзгаришлар юз берди. «Суд тўғрисида» алоҳида қонун қабул қилинди (2000 й. 14 дек.), суд ваколатлари халқаро андозаларга мос келадиган даражада кенгайтирилиб, судлар орқали инсон ҳуқукларини ва жамиятнинг ҳуқуқий негизларини самарали ҳимоя қилишга имкон берадиган шарт-шароитлар яратилмоқда.
Суд ислоҳоти йўсинида О.с.ни амалга оширишнинг бирмунча такомиллаштирилган процессуал тартиби белгиланди, судья кадрлар танлаш ва жой-жойига қўйиш борасида самарали тизимга асос солинди, суд процесси иштирокчиларининг тенглиги қонунда мустаҳкамлаб қўйилди. ЎзР Конституциянинг суд ҳоки-миятига бағишланган қоидалари О.с.ни ташкил этиш, суд органларининг давлат механизмидаги ва жамиятнинг сиёсий тизимдаги роли ва ўрни ҳақидаги масалаларга доир қонунчилик учун негиз ҳисобланади. Президент Ислом Каримов уқтирганидек, суд ислоҳотини чуқурлаштириш, ҳокимиятнинг мустақил ва қарам бўлмаган тармоғи сифатида бутун О.с. тизимини демократлаштириш — ҳуқуқий давлатни мустаҳкамлашнинг яна бир муҳим йўналишидир. Ижтимоий турмушнинг демократик ин-ти тариқасида суднинг аҳамияти жиддий равишда оширилиши зарур.
Ғафур Абдумажидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.