Odil Yoqubov

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 68–69-b. — ziyouz.com

Yoqubov Odil (1926.20.10, hoz. Janubiy Qozoğiston viloyati Qarnoq qişloği) — Özbekiston xalq yozuvçisi (1985). 2jahon uruşi qatnaşçisi. Toş-DU filologiya ftini tugatgan (1956). Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasida adabiy maslahatçi (1955—59), «Literaturnaya gazeta»ning Özbekistondagi maxsus muxbiri (1959—63; 1967— 70), «Özbekfilm» kinostudiyasi va Özbekiston davlat kinematografiya qömitasida boş muharrir (1963— 67), Ğafur Ğulom nomidagi Adabiyot va san'at naşriyotida boş muharrir örinbosari (1970—82), «Özbekiston adabiyoti va san'ati» gaz. boş muxarriri (1982—87), Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi boşqaruvining birinçi kotibi (1987—91), Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atamaşunoslik qömitasi raisi (1991 y.dan) va ayni vaqtda Markaziy Osiyo xalklari madaniyati Assambleyasining birinçi vitseprezidenti (1995 i.dan). Dastlabki asari— «Tengdoşlar» qissasi 1951 y.da e'lon qilingan. «Dastlabki kadam» (1953), «Ikki muhabbat» (1955) hikoyalar töplami, «Tilla uzuk» (1961) qissa va hikoyalar töplamida muhabbatni insonga xos uluğ, muqaddas xislat sifatida tasvirlaydi. «Muqaddas» qissasida (1960) Yo.ning çinakam yozuvçiga xos uslubi va yöli namoyon böldi. Mazkur asarda xudbinlik yöliga tuşa boşlagan yigitning töğri yölga qaytişi masalasi qalamga olingan. «Er boşiga iş tuşsa...» romani (1966) 2jahon uruşi davridagi front orqasidagi hayot, mehnat qahramonliklari, xalqimizning vatanparvarligi va mardligi haqida. «Bir felyeton qissasi» (1961), «Qanot juft böladi», «Matluba» (1970) qissalari va köpgina hikoyalarida yoşlarning turmuşda yuz bergan ziddiyatlarga qarşi mardonavor kuraşi, muhabbati tasvirlangan. «Ulugbek xazinasi» romani (1973) olim va hukmdor Ulugbek davridagi ijtimoiy munosabatlar, olis ötmişimizdagi nur va zulmat örtasidagi kuraş haqidagi asardir. Romanda ayançli takdirlar, fojialar köp, ammo optimistik ruh— inson tafakkuri va ezgulikning tantanasiga işonç bor. «Köhna dunyo» (1982) romanida örta asrda yaşab jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qöşgan olimlar Ibn Sino va Beruniyning fojiali taqdiri qalamga olingan. «Diyonat» (1977), «Oq quşlar, oppoq quşlar» (1988), «Adolat manzili» (1998) romanlarida özbek xalqining 20a.ning 60—70y.laridagi hayoti va kuraşi manzaralari haqqoniy tasvirlangan. Garçi bu asarlarning asosiy qahramonlari turli sohalarning vakillari, xarakterlari ham turliça bölsada, taqdirlari, maqsad va intilişlari b-n birbirlariga öxşaydilar. Ular nopob tuzumda yaşab köp nohaqliklarni, fojialarni boşdan keçirgan, ammo tinmay mehnat qilgan va kuraşgan, milliy mustaqillik poydevorini qurgan, mustahkam irodali, mard va olijanob insonlardir. Yo. mazkur romanlari b-n özbek nasridagi ijtimoiy ruh, keskin konflikt, xarakterlar, psixologizmni sezilarli darajada kuçaytirdi, uni yangi xarakterlar, yangi badiiy xulosalar b-n boyitdi. Yo. «Çin muhabbat» (1955), «Aytsam tilim, aytmasam dilim kuyadi», «Yurak yonmoği kerak» (1958), «Olma gullaganda» (1961), «Muzaffar Temur» (1996), «Bir koşona sirlari» (2000) kabi pyesalar, «Dilbarim», «Baqor yomğirlari» kinossenariylari (1971) muallifi. Yo. mohir tarjimon, munaqqid, publitsist. Uning Abdulla Qodiriy, Ğafur Ğulom, Oybek, Abdulla Qahhor, Hamid Olimjon, Abdulla Oripov va b. ijodiga bağişlangan adabiy portret va maqolalari bor. Asarlari çet tillarga, şuningdek, qardoş turkiy xalqlar tillariga tarjima qilingan. Yo. ijodi haqida adabiyotşunoslar Matyoqub Qöşjonov, Ozod Şarafiddinov, Leonid Terakoyan, Umarali Normaşov, Norboy Xudoyberganov, Botir Norboyev va b. ilmiy tadqiqot işlari qilişgan. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureata (1977), «Döstlik» (1994), «Elyurt hurmati» (1998) ordenlari b-n mukofotlangan.

Ac: Saylanma [3 jildli], T., 1987. Ad.: Qöşjonov M., Hayot va mahorat, T., 1962.

Habibullo Bektemirov, Alinazar Egamnazarov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЁҚУБОВ Одил (1926.20.10, ҳоз. Жанубий Қозоғистон вилояти Қарноқ қишлоғи) — Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1985). 2жаҳон уруши қатнашчиси. Тош-ДУ филология фтини тугатган (1956). Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи (1955—59), «Литературная газета»нинг Ўзбекистондаги махсус мухбири (1959—63; 1967— 70), «Ўзбекфильм» киностудияси ва Ўзбекистон давлат кинематография қўмитасида бош муҳаррир (1963— 67), Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида бош муҳаррир ўринбосари (1970—82), «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газ. бош мухаррири (1982—87), Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг биринчи котиби (1987—91), Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атамашунослик қўмитаси раиси (1991 й.дан) ва айни вақтда Марказий Осиё халклари маданияти Ассамблеясининг биринчи вицепрезиденти (1995 и.дан). Дастлабки асари— «Тенгдошлар» қиссаси 1951 й.да эълон қилинган. «Дастлабки кадам» (1953), «Икки муҳаббат» (1955) ҳикоялар тўплами, «Тилла узук» (1961) қисса ва ҳикоялар тўпламида муҳаббатни инсонга хос улуғ, муқаддас хислат сифатида тасвирлайди. «Муқаддас» қиссасида (1960) Ё.нинг чинакам ёзувчига хос услуби ва йўли намоён бўлди. Мазкур асарда худбинлик йўлига туша бошлаган йигитнинг тўғри йўлга қайтиши масаласи қаламга олинган. «Эр бошига иш тушса...» романи (1966) 2жаҳон уруши давридаги фронт орқасидаги ҳаёт, меҳнат қаҳрамонликлари, халқимизнинг ватанпарварлиги ва мардлиги ҳақида. «Бир фельетон қиссаси» (1961), «Қанот жуфт бўлади», «Матлуба» (1970) қиссалари ва кўпгина ҳикояларида ёшларнинг турмушда юз берган зиддиятларга қарши мардонавор кураши, муҳаббати тасвирланган. «Улугбек хазинаси» романи (1973) олим ва ҳукмдор Улугбек давридаги ижтимоий муносабатлар, олис ўтмишимиздаги нур ва зулмат ўртасидаги кураш ҳақидаги асардир. Романда аянчли такдирлар, фожиалар кўп, аммо оптимистик руҳ— инсон тафаккури ва эзгуликнинг тантанасига ишонч бор. «Кўҳна дунё» (1982) романида ўрта асрда яшаб жаҳон фани тараққиётига улкан ҳисса қўшган олимлар Ибн Сино ва Берунийнинг фожиали тақдири қаламга олинган. «Диёнат» (1977), «Оқ қушлар, оппоқ қушлар» (1988), «Адолат манзили» (1998) романларида ўзбек халқининг 20а.нинг 60—70й.ларидаги ҳаёти ва кураши манзаралари ҳаққоний тасвирланган. Гарчи бу асарларнинг асосий қаҳрамонлари турли соҳаларнинг вакиллари, характерлари ҳам турлича бўлсада, тақдирлари, мақсад ва интилишлари б-н бирбирларига ўхшайдилар. Улар нопоб тузумда яшаб кўп ноҳақликларни, фожиаларни бошдан кечирган, аммо тинмай меҳнат қилган ва курашган, миллий мустақиллик пойдеворини қурган, мустаҳкам иродали, мард ва олижаноб инсонлардир. Ё. мазкур романлари б-н ўзбек насридаги ижтимоий руҳ, кескин конфликт, характерлар, психологизмни сезиларли даражада кучайтирди, уни янги характерлар, янги бадиий хулосалар б-н бойитди. Ё. «Чин муҳаббат» (1955), «Айтсам тилим, айтмасам дилим куяди», «Юрак ёнмоғи керак» (1958), «Олма гуллаганда» (1961), «Музаффар Темур» (1996), «Бир кошона сирлари» (2000) каби пьесалар, «Дилбарим», «Бақор ёмғирлари» киносценарийлари (1971) муаллифи. Ё. моҳир таржимон, мунаққид, публицист. Унинг Абдулла Қодирий, Ғафур Ғулом, Ойбек, Абдулла Қаҳҳор, Ҳамид Олимжон, Абдулла Орипов ва б. ижодига бағишланган адабий портрет ва мақолалари бор. Асарлари чет тилларга, шунингдек, қардош туркий халқлар тилларига таржима қилинган. Ё. ижоди ҳақида адабиётшунослар Матёқуб Қўшжонов, Озод Шарафиддинов, Леонид Теракоян, Умарали Нормашов, Норбой Худойберганов, Ботир Норбоев ва б. илмий тадқиқот ишлари қилишган. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреата (1977), «Дўстлик» (1994), «Элюрт ҳурмати» (1998) орденлари б-н мукофотланган.

Ac: Сайланма [3 жилдли], Т., 1987. Ад.: Қўшжонов М., Ҳаёт ва маҳорат, Т., 1962.

Ҳабибулло Бектемиров, Алиназар Эгамназаров.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.