Ofiolitlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 283-b. — ziyouz.com
Ofiolitlar (yun. ophis — ilon va lithos — toş) — öta asosli va asosli intruziv (dunit, peridodit, piroksenit, gabbro), effuziv (giberbazitlar) va çökindi (aksari çuqur suv yotqiziqlari) toğ jinslarining birgalikda uçraydigan majmui. O. tuşunçasini fanga dastlab 1905 y.da şveysariyalik olim G. Şteynman kiritgan. Burmalangan oblastlarning O. okean osti Yer pöstining ötmiş geologik davrda tektonik harakatlar natijasida qit'alar çetiga kelib qolgan relikti deb taxmin qilinadi. Odatda, serpentinlaşgan ultrabazitlar yuqori mantiyaning bir qismi, gabbroidlar — «bazalt qatlami», effuziv-çökindi qatlamlar esa hoz. okean osti Yer pöstining «birinçi» va «ikkinçi» qatlamlaridan iborat. Bu tartibning özgarişi köpinça tektonik jarayonlar b-n boğliq bölib, öziga xos geologik formatsiya (serpentinli melanj)ni taşkil etadi. O. Yer şarining bir yönalişdagi burmali strukturalari uçun xos. O. ayrim hollarda gorizontal yönalişda katta masofalarga siljigan, ba'zan ağdarilgan. O.ni tadqiq etiş ofiolitli toğ jinslari b-n genetik boğliq bölgan konlar (xrom, nikel, platina, oltin, simob va b.)ni aniqlaş va Yer pöstining rivojlanişini örganişda katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОФИОЛИТЛАР (юн. ophis — илон ва lithos — тош) — ўта асосли ва асосли интрузив (дунит, перидодит, пироксенит, габбро), эффузив (гибербазитлар) ва чўкинди (аксари чуқур сув ётқизиқлари) тоғ жинсларининг биргаликда учрайдиган мажмуи. О. тушунчасини фанга дастлаб 1905 й.да швейцариялик олим Г. Штейнман киритган. Бурмаланган областларнинг О. океан ости Ер пўстининг ўтмиш геологик даврда тектоник ҳаракатлар натижасида қитъалар четига келиб қолган реликти деб тахмин қилинади. Одатда, серпентинлашган ультрабазитлар юқори мантиянинг бир қисми, габброидлар — «базальт қатлами», эффузив-чўкинди қатламлар эса ҳоз. океан ости Ер пўстининг «биринчи» ва «иккинчи» қатламларидан иборат. Бу тартибнинг ўзгариши кўпинча тектоник жараёнлар б-н боғлиқ бўлиб, ўзига хос геологик формация (серпентинли меланж)ни ташкил этади. О. Ер шарининг бир йўналишдаги бурмали структуралари учун хос. О. айрим ҳолларда горизонтал йўналишда катта масофаларга силжиган, баъзан ағдарилган. О.ни тадқиқ этиш офиолитли тоғ жинслари б-н генетик боғлиқ бўлган конлар (хром, никель, платина, олтин, симоб ва б.)ни аниқлаш ва Ер пўстининг ривожланишини ўрганишда катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.