Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Oftalmologiya

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 285–286-b. — ziyouz.com

    Oftalmologiya (oftalmo... va ... logiya) — közning normal xrlati va kasalliklarini örganadigan fan. Klinik tibbiyotning bir bölimi. O. fanining tarixi Ibn Sinodan boşlanatsi. U yaratgan «Tib qonunlari» kitobining 3-jildi köz va köz kasalliklariga bagişlangan. O. 17-a.da musta-qil fan sifatida rivojlana boşladi, köz tipik muxitlarining nur singdi-ruvçi xossalari (dioptrikasi) haqidagi tasavvur öşa vaqtda vujudga keldi, refraksiya anomaliyalarini tuşuniş va ularni közoynak b-n tu-zatişga şu tariqa asos solindi, közning tör pardasi uning yoruğlik sezuvçi qismi ekanligi, katarakta köz gavharining xira tortişidan iboratligi aniklandi. 18-a. oxirida O. b-n, asosan, xirurglar şuğullanişdi. 19-a.ning 1-yarmida közning, asosan, taşqi kasalliklari örganildi va operatsiya texnikasi işlab çiqildi, şu asrning 2-yarmida, oftalmoskop kaşf etilgaç, köz «tubi» — tör pardasi va köriş nervi kasalliklari çuqurroq örganila boşlandi. 19-a. oxirida bakteriologiya muvaffaqiyatlari tufayli bir qança köz kasalliklarining yuqumli ekanligi aniklandi. 20-a.da közni tekşirişning nozik usullari taraq-qiy topdi, jumladan, biomikroskopiya usullari (goniskopiya, tonografiya va b.) joriy qilindi. Közoynak optika-si muvaffaqiyatlarga erişdi.

    Özbekistonda bu sohadagi tadqiqotlar 20-y.larda Örta Osiyo un-ti tibbiyot f-ti köz kasalliklari kafedra-sida boşlandi. Keyinçalik ular res-publikadagi tibbiyot in-tlarining köz kasalliklari kafedralarida davom ettirildi. Ölka kasalliklari muammolari, brutsellyoz, leyşmanioz, terlama, bezgak va b. umumiy kasalliklarda köriş a'zosining özgarişi masalalari (P. F. Arxangelskiy, S. A. Popova, T. G. Ilina, M. H. Hamidova), Özbe-kistonda O. sohasining ahvoli örganildi. Köriş a'zolarining i.ç. jara-yoni b-n boğliq şikastlanişining ol-dini oliş va davolaş masalalari işlab çiqildi (T. Yo. Qosimov, M. K. Komilov, X,. K. Hojimuhamedov, Q. A. Aslanova, T. U. Umarova), miya yalliğlanişi — optoxiazmal leptomenin-gitda közda sodir böladigan özgarişlarni aniklaş va yangi davo usullarini topiş (H. M. Komilov), nazla (köksuv, glaukoma) oqibatida kör bölib qolişni barvaqt aniqlaş, davolaş va oldini olişga doyr tadqiqotlar ötka-zildi (A. Yu. Yusupov, M. H. Hamidova, T. G. Ilina, K. K. Qodirova va b.).

    O. fani yutuqlari amaliyotda joriy etilişi tufayli Özbekistonda ötkir epidemik konyunktivit epidemiyasi, traxoma (şilpiq) butunlay tugatildi. Köz qon tomiri kasalliklari, miopiya, ğilaylik va b. kasalliklar muam-molarini ilmiy asosda hal qiliş ustida ilmiy işlar olib borilmokda (H. M. Komilov, O. G. Levçenko, B. O. Zohidov, F. O. Bahriddinova, A. A. Yusupov, R. O. Muhammadiyev, A. U. Zo-kirov, A. R. Xudoyberdiyev va b.), köz mikroxirurgiyasi rivojlanmoqda, közning turli kasalliklarini davolaş uçun mahalliy xom aşyodan tayyorlangan yangi doridarmonlar qöllanil-moqsa (N. M. Normatova, M. S. Krsimo-va, M. H.Karimova va b). Hoz. Özbekis-tondagi barça tibbiyot in-tlari kafedralari va ularning klinikalari, şuningdek, respublika oftalmologiya kasalxonasida O. sohasida i.t. işlari olib borilmokda.

    Holidjon Komilov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ОФТАЛЬМОЛОГИЯ (офтальмо... ва ... логия) — кўзнинг нормал хрлати ва касалликларини ўрганадиган фан. Клиник тиббиётнинг бир бўлими. О. фанининг тарихи Ибн Синодан бошланаци. У яратган «Тиб қонунлари» китобининг 3-жилди кўз ва кўз касалликларига багишланган. О. 17-а.да муста-қил фан сифатида ривожлана бошлади, кўз типик мухитларининг нур сингди-рувчи хоссалари (диоптрикаси) ҳақидаги тасаввур ўша вақтда вужудга келди, рефракция аномалияларини тушуниш ва уларни кўзойнак б-н ту-затишга шу тариқа асос солинди, кўзнинг тўр пардаси унинг ёруғлик сезувчи қисми эканлиги, катаракта кўз гавҳарининг хира тортишидан иборатлиги аникланди. 18-а. охирида О. б-н, асосан, хирурглар шуғулланишди. 19-а.нинг 1-ярмида кўзнинг, асосан, ташқи касалликлари ўрганилди ва операция техникаси ишлаб чиқилди, шу асрнинг 2-ярмида, офтальмоскоп кашф этилгач, кўз «туби» — тўр пардаси ва кўриш нерви касалликлари чуқурроқ ўрганила бошланди. 19-а. охирида бактериология муваффақиятлари туфайли бир қанча кўз касалликларининг юқумли эканлиги аникланди. 20-а.да кўзни текширишнинг нозик усуллари тарақ-қий топди, жумладан, биомикроскопия усуллари (гонископия, тонография ва б.) жорий қилинди. Кўзойнак оптика-си муваффақиятларга эришди.

    Ўзбекистонда бу соҳадаги тадқиқотлар 20-й.ларда Ўрта Осиё ун-ти тиббиёт ф-ти кўз касалликлари кафедра-сида бошланди. Кейинчалик улар рес-публикадаги тиббиёт ин-тларининг кўз касалликлари кафедраларида давом эттирилди. Ўлка касалликлари муаммолари, бруцеллёз, лейшманиоз, терлама, безгак ва б. умумий касалликларда кўриш аъзосининг ўзгариши масалалари (П. Ф. Архангельский, С. А. Попова, Т. Г. Ильина, М. Ҳ. Ҳамидова), Ўзбе-кистонда О. соҳасининг аҳволи ўрганилди. Кўриш аъзоларининг и.ч. жара-ёни б-н боғлиқ шикастланишининг ол-дини олиш ва даволаш масалалари ишлаб чиқилди (Т. Ё. Қосимов, М. К. Комилов, X,. К. Ҳожимуҳамедов, Қ. А. Асланова, Т. У. Умарова), мия яллиғланиши — оптохиазмал лептоменин-гитда кўзда содир бўладиган ўзгаришларни аниклаш ва янги даво усулларини топиш (Ҳ. М. Комилов), назла (кўксув, глаукома) оқибатида кўр бўлиб қолишни барвақт аниқлаш, даволаш ва олдини олишга дойр тадқиқотлар ўтка-зилди (А. Ю. Юсупов, М. Ҳ. Ҳамидова, Т. Г. Ильина, К. К. Қодирова ва б.).

    О. фани ютуқлари амалиётда жорий этилиши туфайли Ўзбекистонда ўткир эпидемик конъюнктивит эпидемияси, трахома (шилпиқ) бутунлай тугатилди. Кўз қон томири касалликлари, миопия, ғилайлик ва б. касалликлар муам-моларини илмий асосда ҳал қилиш устида илмий ишлар олиб борилмокда (Ҳ. М. Комилов, О. Г. Левченко, Б. О. Зоҳидов, Ф. О. Баҳриддинова, А. А. Юсупов, Р. О. Муҳаммадиев, А. У. Зо-киров, А. Р. Худойбердиев ва б.), кўз микрохирургияси ривожланмоқда, кўзнинг турли касалликларини даволаш учун маҳаллий хом ашёдан тайёрланган янги доридармонлар қўлланил-моқца (Н. М. Норматова, М. С. Крсимо-ва, М. Ҳ.Каримова ва б). Ҳоз. Ўзбекис-тондаги барча тиббиёт ин-тлари кафедралари ва уларнинг клиникалари, шунингдек, республика офтальмология касалхонасида О. соҳасида и.т. ишлари олиб борилмокда.

    Ҳолиджон Комилов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.