Oğir suv
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 336–337-b. — ziyouz.com
Oğir suv OĞIR SUV, D2O — vodorodning izotopi deyteriy (O)ning kislorod b-n birikmasi. Tabiiy suv va atmosfera yoğinlarida mavjud. Mol. m. 20. Muzlaş t-rasi +0,82°, qaynaş t-rasi 101,42°, ziçligi 1,359 g/sm3. O.s.ni 1932 y.da G. Yuri va E. Osborn kaşf etgan. Tarkibida H2O molekulalari b-n birga oz mikdorda D2O molekulalari ham bölgan oddiy suv elektroliz qilinganda, asosan, H2O molekulalari parçalanadi; O.s.ning nisbiy miqdori ortib boradi. D2O molekulalariga boy qoldiq suvni uzok, vaqt elektroliz qiliş va fraksion haydaş yöli b-n deyarli toza O.s. oliş mumkin. Amerikalik olimlar G.Lyuis, R. Makronald va F. Speddinglar 1933 y.da ana şu yöl b-n deyarli 100% D2O molekulalaridan taşkil topgan sof O.s. ajratib olganlar. 165 t suvni elektroliz qilib, 1 kg ga yaqin D2O oliş mumkin: 1 t suvni elektrolizlaş uçun 5—6 ming kVt- soat elektr energiyasi sarflanadi. O.s. köpgina xos-salari jihatdan oddiy suvdan farq qiladi: ziçligi, mol. m., qaynaş va qotiş t-rasi oddiy suvnikidan yuqori. O.s. yadro reaktorlarida neytronlar tezligini susaytirişda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҒИР СУВ, D2O — водороднинг изотопи дейтерий (О)нинг кислород б-н бирикмаси. Табиий сув ва атмосфера ёғинларида мавжуд. Мол. м. 20. Музлаш т-раси +0,82°, қайнаш т-раси 101,42°, зичлиги 1,359 г/см3. О.с.ни 1932 й.да Г. Юри ва Э. Осборн кашф этган. Таркибида Н2О молекулалари б-н бирга оз микдорда D2O молекулалари ҳам бўлган оддий сув электролиз қилинганда, асосан, Н2О молекулалари парчаланади; О.с.нинг нисбий миқдори ортиб боради. D2O молекулаларига бой қолдиқ сувни узок, вақт электролиз қилиш ва фракцион ҳайдаш йўли б-н деярли тоза О.с. олиш мумкин. Америкалик олимлар Г.Люис, Р. Макрональд ва Ф. Спеддинглар 1933 й.да ана шу йўл б-н деярли 100% D2O молекулаларидан ташкил топган соф О.с. ажратиб олганлар. 165 т сувни электролиз қилиб, 1 кг га яқин D2O олиш мумкин: 1 т сувни электролизлаш учун 5—6 минг кВт- соат электр энергияси сарфланади. О.с. кўпгина хос-салари жиҳатдан оддий сувдан фарқ қилади: зичлиги, мол. м., қайнаш ва қотиш т-раси оддий сувникидан юқори. О.с. ядро реакторларида нейтронлар тезлигини сусайтиришда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.