Oğriq

Oğriq — öta kuçli yoki yemiruvçi ta'-sirlovçilarga javoban organizmda röy beradigan noxuş fiziologik jarayon, organizmning himoyalaniş reaksiyasi. O. butun organizm yoki organlar funk-siyasining buzilganligi haqida, kasallik töğrisida ogohlantiradi, uni aniklaşga va töğri davolaşga imkon beradi. Şu b-n birga O. sezgi hissiy keçinma sifatida kişini ezadi, unga orom va uyqu bermaydi, iş qobiliyatini pasaytiradi va b. O. haddan taş-qari kuçli bölsa, şok röy berişi mumkin. O. köproqta'sirlovçining kuçiga boğliq. Agar teri, şilliq pardalari, suyak usti pardasi qattiq şikayet langan bölsa, O. kuçli böladi. Içak funksiyasidagi ozgina buzilişlar kuçli O.qa sabab bölişi yoki, aksin-ça, boş miya, buyrakning jiddiy za-rarlanişlari oğriqsiz ötişi mumkin. Oğrituvçi ta'sirotga javoban organizmda bir qança özgarişlar röy beradi; qon tomirlari torayadi, kon bosimi kötariladi, qonning iviş xossasi oşadi, qondagi qand miqdori köpayadi. Oğriq bevosita paydo bölgan joyida (mas, gastritda töş ostida) yoki bu joydan ança uzoqda (mas, siy-dik toşi kasalligida jinsiy a'zolar va çovda) sezilişi va nervlar orkali gavdaning muayyan sohalariga tar-qalişi mumkin, buni oğriq irradiatsiyasi deyiladi. Içki a'zolarning kasalliklarini aniqlaşda oğriqturi va irradiatsiya xarakteri nazarda tu-tiladi. Oğriq sezgisi boş miya pöstloğida şakllanib, keyin periferiyada aks etadi. Löqillovçi, sançuvçi, kesuvçi, lovullatuvçi, simillovçi, timdalovçi va b. xil O.lar böladi. Boş oğriği, yurak sohasidagi va qorin sohasidagi O.lar hayotga jiddiy xavf soladigan oğriqlardir.

Yurak sohasidagi O. kökrak qafasining çap tomonida yoki töş orqasida böladi. O. birdan yoki asta-sekin boşlanadi. O. bir lahzada ötib ketişi yoki ançagina davom etişi mumkin. Köproq yurak hamda b. a'zolar kasallanganda uçraydi. Tuş orqasida siqib boşlana-digan O. jismoniy zöriqqanda yoki tinç holatda ham kuzatiladi, bu stenokar-diyaga xos bölib, tibbiy yordam körsa-tişni talab etadi. Kökrak qafasining çap tomonidagi O. revmatizmda, şuningdek, yurak atrofidagi a'zolar zararlanganda, kamqonlikda va b. kasalliklarda paydo böladi. Yurak sohasidagi O. köpinça nevrozlarda yurak nerv apparatining funksional buzilişlari, içki sekretsiya bezlari faoliyatining özgarişi, turli intoksikatsiyalarda (mas, çekiş yoki içkilikka ruju qilgan kişilarda) kuzatiladi.

O.qa davo qiliş uni yuzaga keltirgan sababçisini bartaraf etişdan iborat. O.lardan ötkir qorin oğriğiga e'tiborsizlik b-n qarab bölmaydi, çunki bu xil O. qorin böşliği organlarining jiddiy kasalliklari (ötkir appenditsit, me'da yoki içak yarasining teşilişi, içak buralişi, içakning tutilib qolişi, qorin böşliğiga köp qon oqişi, ötkir pankreatit va h.k.)dan dalolat beradi. Qorinda O.ning kelib çiqiş sababini faqat vraç aniklaydi va tegişli davo tayinlaydi. Bemorning özi yoki atrofidagi kişilarning O. sababini bilmay turib, öz bilgiça davo qilişga urinişlari bemor ahvolini oğirlaştirib qöyişi mumkin. Bolalardagi qorin oğriğini ota-onalar köpinça «iç buzilişi» deb öylaşadi. Öz bilgiça oğriq qoldiruvçi dorilar, surgi içiş, klizma qiliş qatiy man etiladi. Bu xil muolajalar kasalliklarni aniqlaşda, diagnoz qöyişda vraçni çalğitişi mumkin. Umuman O.ning qamma turida ham vraçga körinib, uning körsatmalariga amal qiliş tavsiya etiladi.