Öğuz tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227-b. — ziyouz.com
Öğuz tili — turkiy tillar oilasining öğuz tillari guruhiga mansub ölik til; 10—11-asrlarda mavjud bölgan öğuz (öğuz, töqqiz öğuz, ön öğuz) qabilalarining oğzaki sözlaşuv tili. Ö.t. haqidagi dastlabki ma'lumotlar Mahmud Koşğariyning «Devonu luğotit turk» asarida uçraydi. Jamoliddin ibn Muhannaning «Hilyat ulinson va xalibat ullison» («Inson ziynati va til jozibasi», 13-asr oxiri) asarida ham Ö.t. xususiyatlari boşqa turkiy tillarga qiyoslab izohlanadi. Bu davrdagi Ö.t. öz fonetik, leksik va grammatik xususiyatlariga köra qipçoq tillariga ança yaqin, çunki qadimda qipçoq va öğuz tillari bitta — qipçoqöğuz tilidan paydo bölgan.
10—11-asrlarda Ö.t. keyinçalik 3 tar5«oqqa ajralib rivojlangan öğuzlar uçun asos til (bobo til) bölib qolgan: şarqiy (yoki asosiy) tarmoq öğuzlarida oxirgi davrlarda turkman va truxmen tillari; şim. tarmoq öğuzlarida ilk davrlarda qadimiy öz va bijanak tillari, keyingi davrda gagauz tili; jan. tarmoq öğuzlarida ilk davrlarda eski ozarbayjon, eski usmonli turk tillari, keyinçalik ozarbayjon, turk tillari, qrimtatar tilining jan. lahjasi paydo bölgan. Özbek tilining öğuz lahjasi doirasidagi şevalar ham genetik jihatdan Ö.t.ga borib taqaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎҒУЗ ТИЛИ — туркий тиллар оиласининг ўғуз тиллари гуруҳига мансуб ўлик тил; 10—11-асрларда мавжуд бўлган ўғуз (ўғуз, тўққиз ўғуз, ўн ўғуз) қабилаларининг оғзаки сўзлашув тили. Ў.т. ҳақидаги дастлабки маълумотлар Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғотит турк» асарида учрайди. Жамолиддин ибн Муҳаннанинг «Ҳилйат улинсон ва халибат уллисон» («Инсон зийнати ва тил жозибаси», 13-аср охири) асарида ҳам Ў.т. хусусиятлари бошқа туркий тилларга қиёслаб изоҳланади. Бу даврдаги Ў.т. ўз фонетик, лексик ва грамматик хусусиятларига кўра қипчоқ тилларига анча яқин, чунки қадимда қипчоқ ва ўғуз тиллари битта — қипчоқўғуз тилидан пайдо бўлган.
10—11-асрларда Ў.т. кейинчалик 3 тар5«оққа ажралиб ривожланган ўғузлар учун асос тил (бобо тил) бўлиб қолган: шарқий (ёки асосий) тармоқ ўғузларида охирги даврларда туркман ва трухмен тиллари; шим. тармоқ ўғузларида илк даврларда қадимий ўз ва бижанак тиллари, кейинги даврда гагауз тили; жан. тармоқ ўғузларида илк даврларда эски озарбайжон, эски усмонли турк тиллари, кейинчалик озарбайжон, турк тиллари, қримтатар тилининг жан. лаҳжаси пайдо бўлган. Ўзбек тилининг ўғуз лаҳжаси доирасидаги шевалар ҳам генетик жиҳатдан Ў.т.га бориб тақалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.