Oğzaki an'anadagi musiqa
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 332-b. — ziyouz.com
Oğzaki an'anadagi musiqa OĞZAKI AN'ANADAGI MUSIQA, an'anaviy musiqa — musiqa ijodiyotining asosiy turlaridan. Qa-dimdan odamlarning hayotiy ehtiyojlarini qondiriş jarayoni (mehnat, ma-rosim va b.)da yuzaga kelib, tarixiy rivoji natijasida ikkita asosiy — xalq musiqa ijodi (musiqiy folklor) va oğzaki an'anadagi professional musiqa (mumtoz musiqa, bastakorlik) qatlamlariga ajratilgan. O.a.m. ijodkorlari ommaviy badiiy ongning xususiyatlariga izçil tayanib, muayyan davr, us-lub va b.ning estetik qonunlari, ijo-diy qoidalariga qat'iyan böysunadi. Şu nuqtai nazardan O.a.m., aksar hollarda individual obrazlar yaratişga qaratilgan kompozitorpmk ijodidan farq qiladi. Öz tabiatiga köra, O.a.m. nota yozuvida «mustaxkamlangan» mualliflik asarlardan emas, balki oğzaki şaklda, avloddan avlodga meros bölib ötgan namunalardan iborat böladi. Maz-kur namunalarning badiiy ifodasi turli jarayonlar, öziga xos yöllar or-qali gavdalanadi. Ustozlardan bevosita eşitib örgangan namunalarga şogird sozandaxonandalar öz qissalarini qöşadilar, yoinki boşqaça variant (yöl) lar yaratib, ijro etadilar. Özbek musiqa merosini xalq musiqa ijodi (mehnat va marosim qöşiklari, yalla, lapar, termalar, öyin-raqs va lirik kuylar kabi) hamda oğzaki an'anadagi professional musiqa (maqom, aşula, çolğu yöllari va b.) janrlari taşkil etadi.
Olimjon Bekov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҒЗАКИ АНЪАНАДАГИ МУСИҚА, анъанавий мусиқа — мусиқа ижодиётининг асосий турларидан. Қа-димдан одамларнинг ҳаётий эҳтиёжларини қондириш жараёни (меҳнат, ма-росим ва б.)да юзага келиб, тарихий ривожи натижасида иккита асосий — халқ мусиқа ижоди (мусиқий фольклор) ва оғзаки анъанадаги профессионал мусиқа (мумтоз мусиқа, бастакорлик) қатламларига ажратилган. О.а.м. ижодкорлари оммавий бадиий онгнинг хусусиятларига изчил таяниб, муайян давр, ус-луб ва б.нинг эстетик қонунлари, ижо-дий қоидаларига қатъиян бўйсунади. Шу нуқтаи назардан О.а.м., аксар ҳолларда индивидуал образлар яратишга қаратилган композиторпмк ижодидан фарқ қилади. Ўз табиатига кўра, О.а.м. нота ёзувида «мустахкамланган» муаллифлик асарлардан эмас, балки оғзаки шаклда, авлоддан авлодга мерос бўлиб ўтган намуналардан иборат бўлади. Маз-кур намуналарнинг бадиий ифодаси турли жараёнлар, ўзига хос йўллар ор-қали гавдаланади. Устозлардан бевосита эшитиб ўрганган намуналарга шогирд созандахонандалар ўз қиссаларини қўшадилар, ёинки бошқача вариант (йўл) лар яратиб, ижро этадилар. Ўзбек мусиқа меросини халқ мусиқа ижоди (меҳнат ва маросим қўшиклари, ялла, лапар, термалар, ўйин-рақс ва лирик куйлар каби) ҳамда оғзаки анъанадаги профессионал мусиқа (мақом, ашула, чолғу йўллари ва б.) жанрлари ташкил этади.
Олимжон Беков.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.