Ohangaron tumani

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 341–342-b. — ziyouz.com

Ohangaron tumani (1939 y.gaça Qurama tumani) — Toşkent viloyatidagi tuman. 1929 y. 29 sent.da taşkil etilgan. 1957 y.da Örta Çirçiq va Toşkent tumanlari tarkibiga qöşilgan. 1971 y. 31 avg.da qayta taşkil etildi. Şim.da Yuqori Çirçiq, Parkent, Böstonliq tumanlari, şarqdan Namangan viloyati, jan.dan Tojikiston Respublikasi, jan.-ğarbdan Piskent tumani va ğarbdan Örta Çirçiq tumani b-n çega-radoş. Mayd. 3,19 mingkm2. Aholisi 78,1 ming kişi (2002). O.t.da 1 şahar (Ohangaron), 8 qişloq fuqarolari yiğini (Birlik, Döstlik, Ozodlik, Susam, Telov, Uvak, Qoraxitoy, Qurama) bor. Markazi — Ohangaron ş.

Tabiati. Tuman hududi jan.-şarqda Qurama, şim. va şim.-garbda Çatqol toğ tizmalari örtasidagi vodiyda joylaşgan. Bu toğ tizmalari Kamçiq dovonit birlaşadi. Toğlardan tuşayotgan soylar yon bağirlarini yuvib, adirlar hosil kilgan.

Foydali qazilmalardan qönğir kumir (Angren, Obpartak, Çöçqabuloq, Jigariston), mis, rux, molibden, oltin (Qöşbuloq, Qizilolma, Novgarzon, Oltintopgan), flyuorit (Guşsoy), alunit (Okça, Novgarzon), feruza (Ungurlikon, Objazsoy), quriliş materiallari bor. Ötga çidamli tuproq, qum, şağal, oxaktoşning zaxiralari katta.

Iqlimi kontinental, yanv.ning örtaça t-rasi —3°, —5°, iyulniki 22°—26°. Yillik yoğin 220—280 mm. Ohangaron vodiysida tezligi 5—10 m toğ-vodiy şamoli esadi. Vegetatsiya davri 180 kun. Tuman hududidan Ohangaron daryosi va uning irmoqlari (Beşköl, Irtoş, Köksaroy, Çetsuv, Çinor, Qoraboğ, Oqça, Şovvoz, Novgarzon, Guşsoy va b.) oqib ötadi. Tumanning şim.-ğarbidagi xöjaliklar Çirçikdan boşlanuvçi Hamdam va Parkent kanallaridan suv oladi. Daryo ka-yirlarida ötloqi va ötloqi-botqoq tuproq, adirlarda tipik böz tuproq (çirindisi 15—26%), toğ etaklarida töq böz tuproqlar tarqalgan. Tuman yovvoyi ösimlik va hayvonot dunyosiga boy. Adirlarda efemer va efemeroidlar köp. Qönğirboş, rang, oqquray, qöziquloq va tabobatda işlatiladigan 8 turdagi toğ giyohlari usadi. Toğ etaklari va yon bağirlarida arça, yonğoq, pista, toğolça, dölana, olma köp. Quşlardan tustovuq, söfitörğay, çuğurçiq, kaklik, kaptar, burgut, kal-xat, qarçiğay, zarğaldoq, bulbul, qizilişton, popuşak, sa'va va b. bor. Sut emizuvçilardan körsiçqon, yumron-qoziq, sassiqközan, suvsar, kiyik, arxar (toğ qöylari), çiyaböri, tulki, böri, quyon, börsiq, tipratikan, qobon köp, ba'zan ayiq uçraydi. Sudraluvçilardan kaltakesaklar, har xil ilon, haşarotlardan qorakurt va b. mavjud.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, qozoq, qirğiz, rus, tatar, ukrain va b. millat vakillari yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 24 kişi. Şahar aholisi 34,7 ming kişi, qişloq aholisi 43,4 ming (2002).

Tumanda 4 ta qöşma korxona, 165 xususiy firma, ak-siyadorlik, mas'uliyati çeklangan jamiyat va kiçik korxonalar mavjud. O.t.da 6 şirkat, 3 yordamçi, 1 ja-moa, 526 fermer xöjaliklari bor. Q.x.da ğallaçilik yetakçi örinda, boğdorçilik, çorvaçilik, polizçilik b-n ham şuğullaniladi. Jami ekin mayd. 26,04 ming ga. Şundan 12,5 ming ga yerga boşokli don, 249 ga maydonga poliz ekinlari ekiladi. 1625 ga piçanzor va 66,8 ming ga yer yaylov. Ugom-Çatqol milliy tabiat boğiga qaraşli Oqangaron örmon xöjaligi bor.

Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 25,7 ming qoramol, 98,7 ming qöy va eçki, 154,8 ming parranda boqila-di (2003).

O.t.da 53 umumiy ta'lim maktabi (18,2 ming öquvçi), q.x. va iqtisodiyot kasb-qunar kolleji (245 öquvçi), 8 klub, musiqa maktabi, 28 kutubxona (333 ming kitob), 42 sport maydonça-si, 3 yodgorlik monumenti mavjud.

Markaziy kasalxona, 14 qişloq vraçlik punkti, 14 feldşer-akuşerlik punkti, 3 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 3 dorixona faoliyat körsatadi.

Tuman hududidan Toşkent—Angren t.y. va Toşkent—Qöqon—Öş—Qaşqar xalqaro aqamiyatga ega bölgan avtomobil yöli ötgan.

Umumiy yöllar uz. 205 km bölib, bu yöllardan Toşkent—Angren, Toşkent—Yangiobod, Angren—Böka, Angren — Bekobod, Olmaliq — Çirçiq, Oxangaron — Olmaliq, Olmaliq — Töytepa, Ohangaron — Nurobod, Ohan-garon — Tut yönalişlari böyiça avtobuslar qatnaydi.

Tumanda 1932 y.dan «Oxangaron» (avvalgi «Qurama haqiqati») gaz. çiqariladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОҲАНГАРОН ТУМАНИ (1939 й.гача Қурама тумани) — Тошкент вилоятидаги туман. 1929 й. 29 сент.да ташкил этилган. 1957 й.да Ўрта Чирчиқ ва Тошкент туманлари таркибига қўшилган. 1971 й. 31 авг.да қайта ташкил этилди. Шим.да Юқори Чирчиқ, Паркент, Бўстонлиқ туманлари, шарқдан Наманган вилояти, жан.дан Тожикистон Республикаси, жан.-ғарбдан Пискент тумани ва ғарбдан Ўрта Чирчиқ тумани б-н чега-радош. Майд. 3,19 мингкм2. Аҳолиси 78,1 минг киши (2002). О.т.да 1 шаҳар (Оҳангарон), 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бирлик, Дўстлик, Озодлик, Сусам, Телов, Увак, Қорахитой, Қурама) бор. Маркази — Оҳангарон ш.

Табиати. Туман ҳудуди жан.-шарқда Қурама, шим. ва шим.-гарбда Чатқол тоғ тизмалари ўртасидаги водийда жойлашган. Бу тоғ тизмалари Камчиқ довонит бирлашади. Тоғлардан тушаётган сойлар ён бағирларини ювиб, адирлар ҳосил килган.

Фойдали қазилмалардан қўнғир кумир (Ангрен, Обпартак, Чўчқабулоқ, Жигаристон), мис, рух, молибден, олтин (Қўшбулоқ, Қизилолма, Новгарзон, Олтинтопган), флюорит (Гушсой), алунит (Окча, Новгарзон), феруза (Унгурликон, Обжазсой), қурилиш материаллари бор. Ўтга чидамли тупроқ, қум, шағал, охактошнинг захиралари катта.

Иқлими континентал, янв.нинг ўртача т-раси —3°, —5°, июлники 22°—26°. Йиллик ёғин 220—280 мм. Оҳангарон водийсида тезлиги 5—10 м тоғ-водий шамоли эсади. Вегетация даври 180 кун. Туман ҳудудидан Оҳангарон дарёси ва унинг ирмоқлари (Бешкўл, Иртош, Кўксарой, Четсув, Чинор, Қорабоғ, Оқча, Шоввоз, Новгарзон, Гушсой ва б.) оқиб ўтади. Туманнинг шим.-ғарбидаги хўжаликлар Чирчикдан бошланувчи Ҳамдам ва Паркент каналларидан сув олади. Дарё ка-йирларида ўтлоқи ва ўтлоқи-ботқоқ тупроқ, адирларда типик бўз тупроқ (чириндиси 15—26%), тоғ этакларида тўқ бўз тупроқлар тарқалган. Туман ёввойи ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига бой. Адирларда эфемер ва эфемероидлар кўп. Қўнғирбош, ранг, оққурай, қўзиқулоқ ва табобатда ишлатиладиган 8 турдаги тоғ гиёҳлари усади. Тоғ этаклари ва ён бағирларида арча, ёнғоқ, писта, тоғолча, дўлана, олма кўп. Қушлардан тустовуқ, сўфитўрғай, чуғурчиқ, каклик, каптар, бургут, кал-хат, қарчиғай, зарғалдоқ, булбул, қизилиштон, попушак, саъва ва б. бор. Сут эмизувчилардан кўрсичқон, юмрон-қозиқ, сассиқкўзан, сувсар, кийик, архар (тоғ қўйлари), чиябўри, тулки, бўри, қуён, бўрсиқ, типратикан, қобон кўп, баъзан айиқ учрайди. Судралувчилардан калтакесаклар, ҳар хил илон, ҳашаротлардан қоракурт ва б. мавжуд.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, қозоқ, қирғиз, рус, татар, украин ва б. миллат вакиллари яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 24 киши. Шаҳар аҳолиси 34,7 минг киши, қишлоқ аҳолиси 43,4 минг (2002).

Туманда 4 та қўшма корхона, 165 хусусий фирма, ак-циядорлик, масъулияти чекланган жамият ва кичик корхоналар мавжуд. О.т.да 6 ширкат, 3 ёрдамчи, 1 жа-моа, 526 фермер хўжаликлари бор. Қ.х.да ғаллачилик етакчи ўринда, боғдорчилик, чорвачилик, полизчилик б-н ҳам шуғулланилади. Жами экин майд. 26,04 минг га. Шундан 12,5 минг га ерга бошокли дон, 249 га майдонга полиз экинлари экилади. 1625 га пичанзор ва 66,8 минг га ер яйлов. Угом-Чатқол миллий табиат боғига қарашли Оқангарон ўрмон хўжалиги бор.

Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 25,7 минг қорамол, 98,7 минг қўй ва эчки, 154,8 минг парранда боқила-ди (2003).

О.т.да 53 умумий таълим мактаби (18,2 минг ўқувчи), қ.х. ва иқтисодиёт касб-қунар коллежи (245 ўқувчи), 8 клуб, мусиқа мактаби, 28 кутубхона (333 минг китоб), 42 спорт майдонча-си, 3 ёдгорлик монументи мавжуд.

Марказий касалхона, 14 қишлоқ врачлик пункти, 14 фельдшер-акушерлик пункти, 3 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 3 дорихона фаолият кўрсатади.

Туман ҳудудидан Тошкент—Ангрен т.й. ва Тошкент—Қўқон—Ўш—Қашқар халқаро ақамиятга эга бўлган автомобиль йўли ўтган.

Умумий йўллар уз. 205 км бўлиб, бу йўллардан Тошкент—Ангрен, Тошкент—Янгиобод, Ангрен—Бўка, Ангрен — Бекобод, Олмалиқ — Чирчиқ, Охангарон — Олмалиқ, Олмалиқ — Тўйтепа, Оҳангарон — Нуробод, Оҳан-гарон — Тут йўналишлари бўйича автобуслар қатнайди.

Туманда 1932 й.дан «Охангарон» (аввалги «Қурама ҳақиқати») газ. чиқарилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.