Oila pudrati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 64–65-b. — ziyouz.com
Oila pudrati — mehnatni taşkil etişning içki xöjalik şakli, ja-moa pudrati körinişlaridan biri. Bunda oila pudratçi bölib şartnoma tuzadi. Şuningdek, O.p. tomoyilida qarindoşçilik aloqalari bölmagan kiçikroq jamoalar (5 kişigaça) ham işlaşi mumkin. Xöjalik b-n O.p. munosabatlar pudrat şartnomasi b-n kelişib olinadi. O.p.da işlayotgan ja-moa i.ç. vositalaridan foydalanadi. Ular yetiştirgan mahsulot şirkat xöjaligi mulki hisoblanadi. O.p.da xodimlar faqat mahsulot i.ç. b-n band böladi, moliyaviy va moddiy-texnika ta'minoti, quriliş, mahsulot topşiriş, ijtimoiy va agrozootexnika xizmati masalalarini xöjalik rahbari-yati hal etadi.
O.p. ilgaridan paxtaçilik, yaylov çorvaçiligi, pillaçilik, mevaçilik va sabzavotçilik, tamakiçilik kabi qöl mehnati köp talab qilinadigan tarmoklar qöllanib kelingan. Hoz. şaroitda O.p. işlab çiqariş jarayonlari mexanizatsiyalaşgan sohalarda ham keng qöllanilmoqda. O.p. jamoa pudrati imkoniyatlari b-n birga öziga xos xusu-siyatlarga ega, mas, mehnatga haqtölaşni soddalaştiradi, çunki har bir hodimning mehnatda iştiroki koef-fitsiyentini hisobga olişga zarurat qolmaydi. O.p. bolalarning mehnattarbiyasiga ijobiy ta'sir körsatadi, şaxsiy va ijtimoiy i.ç.ni qöşib olib boriş uçun qulay şaroit yaratadi.
Q.x. korxonalari b-n munosabatlar xöjalik hisobi asosida quriladi. O.p.da işlayotganlarga, imkoniyatiga qarab, i.ç. vositalari (yer , texnika va b.) ni uzoq (3 y.dan kam bölmagan) muddatga ijaraga beriladi. Ajratilgan resurelar doirasida mahsulot i.ç. böyiça özaro kelişilgan vazifalar belgilanadi, iqtisodiy sanksiyalar kelişib olinadi. Anik, i.ç. şaroitidan kelib çiqib, iş va dam oliş re-jimini oilaning özi tartibga soladi. Oilaviy mehnat xarakteriga yalpi daromadga qarab haq tölaş köproq töğri keladi, bunda q.x. korxonasi oila yetiştirgan mahsulotni sotib oladi, oila esa, öz navbatida, mahsu-lot yetiştiriş uçun sarflangan moddiy vositalarga haq tölaydi. Daromad b-n xarajatlar örtasidagi farq meh-natga haq tölaşga sarflanadi. Oila ijara pudratida ham işlaşi mumkin. Bunda oila yer, texnika, çorva va b. i.ç. vositalarini uzok, muddatga ijaraga olib, mustaqil xöjalik yurita-di va xöjalik daromadidan öz hissasini oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОИЛА ПУДРАТИ — меҳнатни ташкил этишнинг ички хўжалик шакли, жа-моа пудрати кўринишларидан бири. Бунда оила пудратчи бўлиб шартнома тузади. Шунингдек, О.п. томойилида қариндошчилик алоқалари бўлмаган кичикроқ жамоалар (5 кишигача) ҳам ишлаши мумкин. Хўжалик б-н О.п. муносабатлар пудрат шартномаси б-н келишиб олинади. О.п.да ишлаётган жа-моа и.ч. воситаларидан фойдаланади. Улар етиштирган маҳсулот ширкат хўжалиги мулки ҳисобланади. О.п.да ходимлар фақат маҳсулот и.ч. б-н банд бўлади, молиявий ва моддий-техника таъминоти, қурилиш, маҳсулот топшириш, ижтимоий ва агрозоотехника хизмати масалаларини хўжалик раҳбари-яти ҳал этади.
О.п. илгаридан пахтачилик, яйлов чорвачилиги, пиллачилик, мевачилик ва сабзавотчилик, тамакичилик каби қўл меҳнати кўп талаб қилинадиган тармоклар қўлланиб келинган. Ҳоз. шароитда О.п. ишлаб чиқариш жараёнлари механизациялашган соҳаларда ҳам кенг қўлланилмоқда. О.п. жамоа пудрати имкониятлари б-н бирга ўзига хос хусу-сиятларга эга, мас, меҳнатга ҳақтўлашни соддалаштиради, чунки ҳар бир ҳодимнинг меҳнатда иштироки коэф-фициентини ҳисобга олишга зарурат қолмайди. О.п. болаларнинг меҳнаттарбиясига ижобий таъсир кўрсатади, шахсий ва ижтимоий и.ч.ни қўшиб олиб бориш учун қулай шароит яратади.
Қ.х. корхоналари б-н муносабатлар хўжалик ҳисоби асосида қурилади. О.п.да ишлаётганларга, имкониятига қараб, и.ч. воситалари (ер , техника ва б.) ни узоқ (3 й.дан кам бўлмаган) муддатга ижарага берилади. Ажратилган ресурелар доирасида маҳсулот и.ч. бўйича ўзаро келишилган вазифалар белгиланади, иқтисодий санкциялар келишиб олинади. Аник, и.ч. шароитидан келиб чиқиб, иш ва дам олиш ре-жимини оиланинг ўзи тартибга солади. Оилавий меҳнат характерига ялпи даромадга қараб ҳақ тўлаш кўпроқ тўғри келади, бунда қ.х. корхонаси оила етиштирган маҳсулотни сотиб олади, оила эса, ўз навбатида, маҳсу-лот етиштириш учун сарфланган моддий воситаларга ҳақ тўлайди. Даромад б-н харажатлар ўртасидаги фарқ меҳ-натга ҳақ тўлашга сарфланади. Оила ижара пудратида ҳам ишлаши мумкин. Бунда оила ер, техника, чорва ва б. и.ч. воситаларини узок, муддатга ижарага олиб, мустақил хўжалик юрита-ди ва хўжалик даромадидан ўз ҳиссасини олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.