Oila tarbiyasi

Oila tarbiyasi — oilada ota-ona, vasiy yoki katta kişilar tomonidan bolalarni tarbiyalaş. Yoş avlodning har tomonlama rivojlanişida muhim örin tutadi. O.t.da doimiy tarbiyaviy ta'sirçan kuç — oilada ruhiy xotir-jamlik, samimiy munosabat, ota-ona obrösining yuqori bölişi, bolalarga talab qöyişda oila kattalari örtasidagi birlikning saqlanişi, bola şaxsini mehnatga tarbiyalaşga alohida e'tibor beriş, bolani seviş va izzatini joyiga qöyiş, oilada qat'iy rejim va kun tartibini örnatiş, bolaning yoş va şaxsiy xususiyatlari-nl hisobga oliş, boladagi özgarişlarni kuzatib boriş, undagi mustaqillikka intiliş va taşabbuskorlik sifatlarini qöllabquvvatlaş va h.k. Oila qançalik tartibli, uning a'zolari örtasidagi munosabat samimiy bölsa, O.t. ham şunçalik muvaffaqiyatli böladi. O.t.da ota-ona obrösi, ularning kuzatuvçanligi, sezgirligi, hozirjavobligi muhim tarbiyaviy ahamiyatga ega. O.t.da tarbiya jarayoni zerikarli, quruq nasihatgöylikdan iborat bölib qolmasligi lozim. Bola hayotining köp qismi oilada ötadi. Şu boisdan mavjud an'analar, urf-odatlar, rasm-rusumlar va marosimlarning ijobiy ta'sirida bola asta-sekin ka-mol topib boradi. An'ana va marosim O.t.ning qudratli qurolidir. O.t. ijtimoiy tarbiya b-n uzviy aloqada bölsagina, kutilgan natijalarga eri-şiş mumkin. O.t.da yutuklarga erişiş ota-onalarning pedagogik bilimlarga egaligi, O.t. böyiça tajribalar alma-şişi, ota-onalarni tarbiyaviy işlarga qizğin jalb qilişga ham boğliqdir. Har bir ota-ona O.t.da özlarining burç va mas'uliyatlarini çuqur anglaşlari lozim. Normal oilaviy muhit, bolani kitob öqişga, mehnat qilişga öz vaqtida jalb etiş ham O.t.ning muvaffaqiyati garovidir. Oilada ota yoki onaning yöqligi yoki ulardan birining ketib qolişi O.t.ga katta zarar yetkazadi. Ularning bolaga beradigan tarbiyaviy ta'sir kuçi yöqoladi, O.t.dagi muvozanat buziladi. Bunday şaroitda bola qalbi qat-tiq jarohatlanadi, u tajang, serjaxl, qöpol, dağal bölib qoladi, kattalarga işonmay qöyadi, öqişi pasayib ketadi. O.t.da otaning obrösi katta ahamiyatga ega. Bolalarni barkamol inson qilib yetiştirişda maktabni oila b-n boğlamasdan muvaffaqiyatga erişib bölmaydi. Şuning uçun O.t.da maktab va ota-onalar örtasidagi ta'limtarbiyaga oid birgalikdagi işlari katta ahamiyatga ega. Otaonalarning öqituvçilar b-n bölgan uçraşuvlarida aytilgan fikrlar, ayniqsa qimmatlidir. Çunki ular öz farzandlari töğrisida köproq narsalarni bilib oladilar. Şuning uçun bola tarbiyasining tub mohiyatini tuşungan har bir ota-ona oila b-n maktab örtasidagi hamkorlikni mustahkamlaşga intiladi. Bola maktabni tamomlagunga qadar ota-ona maktab b-n yaqin aloqa örnatişi, farzandining darslarini özlaştirişi, xulq-atvoridan xa-bardor bölib turişi, tarbiya masalalarida öqituvçi, sinf rahbari b-n maslahatlaşib turişi, bolaning darsdan söng nima b-n maşğulligi haqida öqituvçi va sinf rahbarini xabardor qilib turişi lozim. Uz navbatida öqituvçi va sinf rahbari ham bolaning öqişi, odobi, xulqi, maktabda özini tuta bilişi haqidagi ma'lumotlarni ota-onaga yetkazişi, zarurat tuğilganda paydo bölgan muam-molarni birgalikda hal qilişi zarur. Farzandi maktabga borgan ota-ona maktab jamoasining a'zosi bölib qolişi kerak. Öqituvçi va sinf rahbari ham öz öquvçisining oilasi b-n mustahkam ham-korlikni yölga qöymoği lozim. O.t.da ota-onalarning mahalla faollari, mehnat faxriylari b-n hamkorliklari ham muhim. O.t. farzandlarning har tomonlama kamol topişi uçun qulay şaroitlar yaratilsagina muvaffaqiyatli bölişi mumkin. O.t.da har bir oila öziga xos xususiyatlarni namoyon qiladi.

Ad.: KarimovI.A., Barkamol avlod — Özbekiston taraqqiyotining poydevori, T., 1997; Abdulla Avloniy, Turkiy guliston yoxud axloq, T., 1992; Ğaybullayev N. R. va b., Pedagogika, T., 1999.

Gulnora Ibrohimova.