Okean plitalari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89-b. — ziyouz.com
Okean plitalari - okean örtalik tizmasi etagi b-n materiklarning suv ostidagi çekka qismlari oraliğidagi yaxlit joylar. Ular abissal tekisliklar relyefini işğol qilib 4,5— 6,0 km, yer yoriklari zonasida esa 6—7 km çuqurlikda joylaşgan. Abissal tekisliklar plita içidagi kötarilmalarga va ayrim doirasimon botiklarga bölinadi. Bunday botiklar Atlantika okeani örtaliqtizmasining ikki tomonida butun okean böylab zanjirsimon tizim hosil qilib joylaşgan. Botiqlarni qoplagan çökindilar qalinligi bir neça yuz m ga yetadi, asosan ohaksiz balçiklar — radiolyariyli, diatomli, qizil rangli, çuqur suv gil jinslaridan tuzilgan.
Uning ostki, qad. qismida faqat pelagik karbonatlar hosil böladi. Okeanning tekis tubi vulkan jinslaridan tarkib topgan suv osti tizmasi hamda rif ohaktoşlari — giyota (gayota)lar b-n band (ayniqsa, Tinç okeanda). Botiklar magistral yoriqlar b-n kesilgan (mas, Tinç okeanning şim. qismidagi Imperator yoriği).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОКЕАН ПЛИТАЛАРИ - океан ўрталик тизмаси этаги б-н материкларнинг сув остидаги чекка қисмлари оралиғидаги яхлит жойлар. Улар абиссал текисликлар рельефини ишғол қилиб 4,5— 6,0 км, ер ёриклари зонасида эса 6—7 км чуқурликда жойлашган. Абиссал текисликлар плита ичидаги кўтарилмаларга ва айрим доирасимон ботикларга бўлинади. Бундай ботиклар Атлантика океани ўрталиқтизмасининг икки томонида бутун океан бўйлаб занжирсимон тизим ҳосил қилиб жойлашган. Ботиқларни қоплаган чўкиндилар қалинлиги бир неча юз м га етади, асосан оҳаксиз балчиклар — радиолярийли, диатомли, қизил рангли, чуқур сув гил жинсларидан тузилган.
Унинг остки, қад. қисмида фақат пелагик карбонатлар ҳосил бўлади. Океаннинг текис туби вулкан жинсларидан таркиб топган сув ости тизмаси ҳамда риф оҳактошлари — гийота (гайота)лар б-н банд (айниқса, Тинч океанда). Ботиклар магистрал ёриқлар б-н кесилган (мас, Тинч океаннинг шим. қисмидаги Император ёриғи).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.