Oksidlaniş darajasi

Oksidlaniş darajasi OKSIDLANIŞ DARAJASI, oksidlaniş soni — oksidlaniş reaksiyalarini talqin qilişda valentlik örnida işlatiladigan tuşunça. Kimyoviy birikmani batamom ionli tuzilişga ega deb faraz qilinsa, uning tarkibidagi biror elementning şartli zaryadi şu elementning oksidlaniş darajasi deb ataladi. Elementlarning O. d.ni aniklaşda doim kislorodning O.d.ni —2, vodorodnikini +1 deb qabul qilinadi. Metall ionlarining O.d. ularning zaryadiga teng deb olinadi. Mas, suv H2O da vodorodning O.D.+1, kislorodniki —2 dir. Kaliy yodid KJ da kaliyning O.d. +1, yodniki —1 dir. Erkin elementlarning O.d. O ga teng qabul qilingan. Har qanday molekula tarkibidagi barça atomlarning O.d. yiğindisy 0 ga teng. Mas, xromat kislotada (H2CgO4) xrom atomining O.d. (+1)- 2+x+(—2)-4=0, bundan x=+6. Şu yöl b-n H2SO4 da SHHHr O.d. +6, KMpO4 da Mp ning O.d. +7 ga tengligini aniklaş mumkin. Kimyoviy birikmalarda atomlarning O.d. musbat (+), manfiy (—), 0 va hatto kasr songa teng bölişi mumkin. C2H2 da uglerod (S)ning O.d. — 1 ga, KJNi(CN)4]fl a nikel Ni ning O.d. 0 ga teng. Köpçilik hollarda molekula tarkibidagi atomlarning O.d. ularning valentliklariga, ya'ni ayni element hosil qiladigan haqiqiy boğlanişlar soniga teng bölmaydi. Organik birikmalarda uglerodning valentligi 4 ga teng, lekin O.d. turli birikmalarda turliça. Mas, CH4 da uglerodning O.d. —4 ga, CO2 da +4 ga, NSON da 0 ga, NSOON da +2 ga, C2H4 da —2 ga teng.