Oksidlaniş zonasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 97-b. — ziyouz.com
Oksidlaniş zonasi (geologiyada) — sulfidli konlarning yer yuziga yaqin qismini öz içiga olgan va yer osti suvlari sathidan yuqorida joylaşgan qismi. O.z.da yer yuzasidan çuqurroq qatlamlarga ötayetgan suv va unda erigan kislorod, karbonat angidrid va kislotalar ta'sirida turli minerallar yemirilib, muayyan şaroitda past bosim va t-raga mos yangi kristalli va kolloid birikmalar hosil böladi. Bu birikmalar kimyoviy tarkibi jihatidan yemirilayotgan mineral va jinslarga yakin bölib, kislorod va suv molekulasining köpligi b-n ajralib turadi.
O.z. uçun turli gillar, temir va marganetsning kislorodli va suvli birik-malari turğun hisoblanadi. Mazkur zonada oltingugurtli metall rudalari hamda oltingugurt, tuz va toşkömir konlari tez özgaradi. Bunda metallarning sulfidli birikmalari oksid, gidroksid, karbonat, sulfatlar b-n örin almaşadi. Oltingugurt örnida alunit va gips uyumlari hosil böla-di, toş tuzi qatlamlari bölgan joyda gips töplanadi. O.z. yer yuzasidan grunt suvlarigaça, odatda, bir neça m dan yuzlarça m gaça bölgan joyni egallaydi. O.z. geologiyasi va mineralogiyasini örganiş temir va marganets rudalari, boksit, turli gillar va b. foydali qazilma boyliklarni topiş va razvedka qilişda muhim ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОКСИДЛАНИШ ЗОНАСИ (геологияда) — сульфидли конларнинг ер юзига яқин қисмини ўз ичига олган ва ер ости сувлари сатҳидан юқорида жойлашган қисми. О.з.да ер юзасидан чуқурроқ қатламларга ўтаетган сув ва унда эриган кислород, карбонат ангидрид ва кислоталар таъсирида турли минераллар емирилиб, муайян шароитда паст босим ва т-рага мос янги кристалли ва коллоид бирикмалар ҳосил бўлади. Бу бирикмалар кимёвий таркиби жиҳатидан емирилаётган минерал ва жинсларга якин бўлиб, кислород ва сув молекуласининг кўплиги б-н ажралиб туради.
О.з. учун турли гиллар, темир ва марганецнинг кислородли ва сувли бирик-малари турғун ҳисобланади. Мазкур зонада олтингугуртли металл рудалари ҳамда олтингугурт, туз ва тошкўмир конлари тез ўзгаради. Бунда металларнинг сульфидли бирикмалари оксид, гидроксид, карбонат, сульфатлар б-н ўрин алмашади. Олтингугурт ўрнида алунит ва гипс уюмлари ҳосил бўла-ди, тош тузи қатламлари бўлган жойда гипс тўпланади. О.з. ер юзасидан грунт сувларигача, одатда, бир неча м дан юзларча м гача бўлган жойни эгаллайди. О.з. геологияси ва минералогиясини ўрганиш темир ва марганец рудалари, боксит, турли гиллар ва б. фойдали қазилма бойликларни топиш ва разведка қилишда муҳим аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.