Oksikislotalar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 100-b. — ziyouz.com
Oksikislotalar OKSIKISLOTALAR, oksikarbon kislotalar — tarkibida ham karboksil (—SOON), ham gidroksil (— ON) guruhi bölgan organik birikmalar. Ösimliklar olamida köp tarqalgan. Kupçiligining optik izomerlari bor. Tarkibida 1 ta karboksil va 1 ta gidroksil guruhi bulgan oksikislota O.ning eng oddiysi hisoblanadi. Gidroksil guruhining karboksil guruh birikkan ugleroddan kança uzoklikdagi uglerod b-n birikkanligiga qarab a-, r-, u va 5-O. farqlanadi.
O.ning soddalari qovuşoq suyuqliklar yoki kristall moddalar bölib, suvda yaxşi eriydi. O. spirt va kislotalarning umumiy xossalarini namoyon qiladi. O.ning yana öziga xos boşqa xossalari ham bor. u va 5-O. içki efirlar — laktonlar xreil qiladi. O. usimlik va hayvon organizmlarida (mas, sut, olma, limon kislotalar) uçraydi. Aromatik O. dori va azoböyagiçlar i.ç.da qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОКСИКИСЛОТАЛАР, оксикарбон кислоталар — таркибида ҳам карбоксил (—СООН), ҳам гидроксил (— ОН) гуруҳи бўлган органик бирикмалар. Ўсимликлар оламида кўп тарқалган. Купчилигининг оптик изомерлари бор. Таркибида 1 та карбоксил ва 1 та гидроксил гуруҳи булган оксикислота О.нинг энг оддийси ҳисобланади. Гидроксил гуруҳининг карбоксил гуруҳ бириккан углероддан канча узокликдаги углерод б-н бирикканлигига қараб а-, р-, у ва 5-О. фарқланади.
О.нинг соддалари қовушоқ суюқликлар ёки кристалл моддалар бўлиб, сувда яхши эрийди. О. спирт ва кислоталарнинг умумий хоссаларини намоён қилади. О.нинг яна ўзига хос бошқа хоссалари ҳам бор. у ва 5-О. ички эфирлар — лактонлар хреил қилади. О. усимлик ва ҳайвон организмларида (мас, сут, олма, лимон кислоталар) учрайди. Ароматик О. дори ва азобўягичлар и.ч.да қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.