Okulyar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103–104-b. — ziyouz.com
Okulyar (lot. ocularus — közga oid) — murakkab optik asbob (kuzatiş trubasi, mikroskop, durbin)ning kuzatuvçi qaraydigan qismi. Bitta linza yoki linzalar tizimidan iborat böladi. Obyektiv boşqa optik tizimlar (mas, prizma, kollimator) b-n hosil qilgan tasvir O. yordamida köriladi. Dastlab (1609 y.) O.lar astronomik köriş trubalarida işlatilgan (Galiley O.lari). Keyinçalik niderland olimi X. Gyuygens (17-a.) va ingliz olimi J. Ramsden (18-a.) ikki xil O. kaşf qilişgan. Ular amalda hozirgaça işlatiladi. Bunday O.ni obyektiv b-n birga yasab buyumning tasviri olinadi.
19-a. oxirlaridan, ayniqsa, harbiy optika rivojlanişi munosabati b-n durbin, periskop va b.da takomillaştirilgan O.lar işlatiladi. O.lar musbat va manfiy linzali bölişi mumkin. Musbat linzali O. özidan ötayotgan yoruğlik nuri dastasini töplaydi (toraytiradi), manfiy linzali O. nur dastasini soçadi (kengaytiradi). G. Galiley O.lari manfiy linzali oddiy (kuzatiş burçagi kiçik), X. Gyuygens va J. Ramsden O.lari musbat linzali bölgan (rayem). Ularda kuzatiş burçagi katta (kengrok}ligi uçun hozirgaça işlatiladi. O.larning asosiy optik xossasi fokus masofasi (linzaning boş fokusidan uning optik markazigaça bölgan masofa), odatda, 15—25 mm b-n ifodalanadi. O.ning aniq körsati-şi şu masofaga boğliq böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОКУЛЯР (лот. ocularus — кўзга оид) — мураккаб оптик асбоб (кузатиш трубаси, микроскоп, дурбин)нинг кузатувчи қарайдиган қисми. Битта линза ёки линзалар тизимидан иборат бўлади. Объектив бошқа оптик тизимлар (мас, призма, коллиматор) б-н ҳосил қилган тасвир О. ёрдамида кўрилади. Дастлаб (1609 й.) О.лар астрономик кўриш трубаларида ишлатилган (Галилей О.лари). Кейинчалик нидерланд олими X. Гюйгенс (17-а.) ва инглиз олими Ж. Рамсден (18-а.) икки хил О. кашф қилишган. Улар амалда ҳозиргача ишлатилади. Бундай О.ни объектив б-н бирга ясаб буюмнинг тасвири олинади.
19-а. охирларидан, айниқса, ҳарбий оптика ривожланиши муносабати б-н дурбин, перископ ва б.да такомиллаштирилган О.лар ишлатилади. О.лар мусбат ва манфий линзали бўлиши мумкин. Мусбат линзали О. ўзидан ўтаётган ёруғлик нури дастасини тўплайди (торайтиради), манфий линзали О. нур дастасини сочади (кенгайтиради). Г. Галилей О.лари манфий линзали оддий (кузатиш бурчаги кичик), X. Гюйгенс ва Ж. Рамсден О.лари мусбат линзали бўлган (раем). Уларда кузатиш бурчаги катта (кенгрок}лиги учун ҳозиргача ишлатилади. О.ларнинг асосий оптик хоссаси фокус масофаси (линзанинг бош фокусидан унинг оптик марказигача бўлган масофа), одатда, 15—25 мм б-н ифодаланади. О.нинг аниқ кўрсати-ши шу масофага боғлиқ бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.