Ölan
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 124-b. — ziyouz.com
Ölan ÖLAN, ölang — xalq ijodi janri; qöşiq turi. Dehqon, ayniqsa, köçmançi, yarim köçmançi çorvador xalqlar (özbek, qozoq, turkman va boşqalar) aholisi orasida keng tarqalgan. Asosan, ayollar tomonidan çildirma (doira) jörligida yoki jörsiz ijro etiladi. Özbeklarda töy marosimi va bazmlarda qizlar bir tomon, yigitlar bir tomon bölib yoki ikki kişi tomonidan dialog şaklida ham aytiladi. Ba'zan savoljavobli qöşiqlar ham Ö. deb ataladi. Ö.da xalqning orzuumidlari, qayğu va şodlik kayfiyatlari öz ifodasini topgan, işqmuhabbat mavzusi esa asosiy örin egallaydi. Hajviy Ö.lar ham keng tarqalgan. Har bir töy marosimiga xos Ö.lar mavjud (beşik töy Ö.i, nikoh töyi Ö.ni va boşqalar). Ö. kuylari tor diapazonga, nutqsoş (reçitativ) va kuyçan ohanglarga ega bölib, ravon usulda aytiladi. Lirik, jozibali, band yoki bandnaqarot şaklida böladi. Ö. «Yoryor» qöşiqlariga yaqin bölib, ayrim Ö.larda har bir misra «yoryor» radifi bilan aytiladi (bu namunalar dömbira yoki doira jörligida ijro etiladi). Qozoq va turkman Ö.lari, asosan, kuyçan ohangda, ba'zan öynoqi xarakterga ega bölib, yakka ijroçi yoki ayollar jamoasi tomonidan ijro etiladi.
Rustambek Abdutayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЛАН, ўланг — халқ ижоди жанри; қўшиқ тури. Деҳқон, айниқса, кўчманчи, ярим кўчманчи чорвадор халқлар (ўзбек, қозоқ, туркман ва бошқалар) аҳолиси орасида кенг тарқалган. Асосан, аёллар томонидан чилдирма (доира) жўрлигида ёки жўрсиз ижро этилади. Ўзбекларда тўй маросими ва базмларда қизлар бир томон, йигитлар бир томон бўлиб ёки икки киши томонидан диалог шаклида ҳам айтилади. Баъзан саволжавобли қўшиқлар ҳам Ў. деб аталади. Ў.да халқнинг орзуумидлари, қайғу ва шодлик кайфиятлари ўз ифодасини топган, ишқмуҳаббат мавзуси эса асосий ўрин эгаллайди. Ҳажвий Ў.лар ҳам кенг тарқалган. Ҳар бир тўй маросимига хос Ў.лар мавжуд (бешик тўй Ў.и, никоҳ тўйи Ў.ни ва бошқалар). Ў. куйлари тор диапазонга, нутқцош (речитатив) ва куйчан оҳангларга эга бўлиб, равон усулда айтилади. Лирик, жозибали, банд ёки банднақарот шаклида бўлади. Ў. «Ёрёр» қўшиқларига яқин бўлиб, айрим Ў.ларда ҳар бир мисра «ёрёр» радифи билан айтилади (бу намуналар дўмбира ёки доира жўрлигида ижро этилади). Қозоқ ва туркман Ў.лари, асосан, куйчан оҳангда, баъзан ўйноқи характерга эга бўлиб, якка ижрочи ёки аёллар жамоаси томонидан ижро этилади.
Рустамбек Абдутаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.