Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Olça

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163–164-b. — ziyouz.com

    Olça OLÇA, olivoli (Cerasus) — ra'nodoşlar oilasiga mansub barg tökuvçi daraxtlar turkumi; mevali daraxt, 150 ga yaqin turi bor. Asosan, Osiyoda, şu jumladan, Örta Osiyo va Kavkazda 25 ga yaqin turi usadi. Madaniy turlaridan oddiy O. (C.vulgaris) köp tarqalgan. Juda qadimdan Markaziy va Jan. Yevropada, Şim. Afrika, Şarq-iy Osiyo, Şim. Amerikada ekiladi. Özbekistonda O.ning maxaleb O.si yoki kamxastak (C.mahaleb), qizilmevali O. yoki çiya (toşçiya) (S. erythrocarpa Neski.) yovvoyi turlari adir va toğ yon bağirlarida uçraydi. Oddiy O. darax-tining böyi 6—7 m, sovuqqa, qurğoqçilikka çidamli, unumdor tuproklarda yaxşi ösadi va möl hosil beradi, 30— 40 yil (ba'zan 100 y.gaça) yaşaydi. Mevasi mayda, dumaloq, danakli, suvli, nordon, oç qizildan töq qizilgaça. O. meva bandining uzunligi b-n boşka danakli mevalardan farq qiladi. Tarkibida 7,3—14,5% qand, 0,8—2,4% organik kislotalar, 0,15—0,88% oşlovçi moddalar, S, B2, B9 vitaminlar va b. mavjud. Yangiligida yeyiladi, konservalar, murabbo, jem, vino, qandolat mahsulotlari tayyorlanadi. Hosildorligi 100 s/ga. Mevasi may— iyunda pişib yetiladi. O. danagidan, iddiz baçkisidan hamda payvandlab köpaytiriladi. Ekilgandan söng 3—4-yili hosilga kiradi, 6—7-yili yaxşi hosil beradi. O.ga qisqa tanali qilib, siyrak poğonali şakl beriladi.

    Özbekistonda O.ning Griot, Lyubskaya 15, Podbelskaya, Samarkand, Turgenevka, Kora şpanka navlari ekiladi (2003).

    Zararkunandalari: olça arra-kaşi, olça uzunburuni, bitlar, olça paşşasi va b.

    Kasalliklari: meva çirişi, klyasterosporioz, kokkomikoz, sitosporoz va b.

    Ad.: Leyn A. N., Olça va gilos, T., 1962; Ribakov A. A., Ostrouxova S. A., Özbekiston mevaçiligi, T., 1967.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ОЛЧА, оливоли (Cerasus) — раънодошлар оиласига мансуб барг тўкувчи дарахтлар туркуми; мевали дарахт, 150 га яқин тури бор. Асосан, Осиёда, шу жумладан, Ўрта Осиё ва Кавказда 25 га яқин тури усади. Маданий турларидан оддий О. (C.vulgaris) кўп тарқалган. Жуда қадимдан Марказий ва Жан. Европада, Шим. Африка, Шарқ-ий Осиё, Шим. Америкада экилади. Ўзбекистонда О.нинг махалеб О.си ёки камхастак (C.mahaleb), қизилмевали О. ёки чия (тошчия) (С. erythrocarpa Neski.) ёввойи турлари адир ва тоғ ён бағирларида учрайди. Оддий О. дарах-тининг бўйи 6—7 м, совуққа, қурғоқчиликка чидамли, унумдор тупрокларда яхши ўсади ва мўл ҳосил беради, 30— 40 йил (баъзан 100 й.гача) яшайди. Меваси майда, думалоқ, данакли, сувли, нордон, оч қизилдан тўқ қизилгача. О. мева бандининг узунлиги б-н бошка данакли мевалардан фарқ қилади. Таркибида 7,3—14,5% қанд, 0,8—2,4% органик кислоталар, 0,15—0,88% ошловчи моддалар, С, В2, В9 витаминлар ва б. мавжуд. Янгилигида ейилади, консервалар, мураббо, жем, вино, қандолат маҳсулотлари тайёрланади. Ҳосилдорлиги 100 ц/га. Меваси май— июнда пишиб етилади. О. данагидан, иддиз бачкисидан ҳамда пайвандлаб кўпайтирилади. Экилгандан сўнг 3—4-йили ҳосилга киради, 6—7-йили яхши ҳосил беради. О.га қисқа танали қилиб, сийрак поғонали шакл берилади.

    Ўзбекистонда О.нинг Гриот, Любская 15, Подбельская, Самарканд, Тургеневка, Кора шпанка навлари экилади (2003).

    Зараркунандалари: олча арра-каши, олча узунбуруни, битлар, олча пашшаси ва б.

    Касалликлари: мева чириши, клястероспориоз, коккомикоз, цитоспороз ва б.

    Ад.: Лейн А. Н., Олча ва гилос, Т., 1962; Рибаков А. А., Остроухова С. А., Ўзбекистон мевачилиги, Т., 1967.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.