Ölçovlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132–133-b. — ziyouz.com
Ölçovlar — fizik kattaliklarni qayd qiliş (aniqlaş) ga möljallangan ölçaş vositalari. Massa ölçovi (toşlar) yoki hajm ölçovi (ölçaş stakani, silindr va boşqalar) kabi oddiy Ö. bilan birga murakkabroq qurilmalar, mas, elektr qarşiligi ğaltaklari, yoruğlik ölçaş lampalari va boşqalar ham Ö. jumlasiga kiradi. Ö. bir qiymatli (toşlar, ölçaş kolbalari, induktivlik ğaltagi va boşqalar) va köp qiymatli (şkalali çizğiç, özgaruvçan hajmli kondensator) böladi. Ö.ning nominal qiymati deganda Ö.da körsatilgan yoki unga yozib qöyilgan miqdorlar (mas, 1 kg li toş), haqiqiy qiymati deganda Ö. vositasida aniqlanib, kiçik xatoligi hisobga olinmagan miqdorlar tuşuniladi.
Ö.dan etalon, namuna yoki nusxa sifatida foydalaniladi. Sof yoki hosilaviy xossalarga ega bölgan moddalar — toza suv, toza gazlar (vodorod, kislorod), toza metallar (rux, kumuş, oltin, platina va boşqalar) alohida Ö. mezonini taşkil etadi. Ö.ga aniq fizik xossalarga ega bölgan standart namunalar (mas, ma'lum tarkibli, qattiqlikli va boşqalar xossali pölatlar) ham kiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЛЧОВЛАР — физик катталикларни қайд қилиш (аниқлаш) га мўлжалланган ўлчаш воситалари. Масса ўлчови (тошлар) ёки ҳажм ўлчови (ўлчаш стакани, цилиндр ва бошқалар) каби оддий Ў. билан бирга мураккаброқ қурилмалар, мас, электр қаршилиги ғалтаклари, ёруғлик ўлчаш лампалари ва бошқалар ҳам Ў. жумласига киради. Ў. бир қийматли (тошлар, ўлчаш колбалари, индуктивлик ғалтаги ва бошқалар) ва кўп қийматли (шкалали чизғич, ўзгарувчан ҳажмли конденсатор) бўлади. Ў.нинг номинал қиймати деганда Ў.да кўрсатилган ёки унга ёзиб қўйилган миқдорлар (мас, 1 кг ли тош), ҳақиқий қиймати деганда Ў. воситасида аниқланиб, кичик хатолиги ҳисобга олинмаган миқдорлар тушунилади.
Ў.дан эталон, намуна ёки нусха сифатида фойдаланилади. Соф ёки ҳосилавий хоссаларга эга бўлган моддалар — тоза сув, тоза газлар (водород, кислород), тоза металлар (рух, кумуш, олтин, платина ва бошқалар) алоҳида Ў. мезонини ташкил этади. Ў.га аниқ физик хоссаларга эга бўлган стандарт намуналар (мас, маълум таркибли, қаттиқликли ва бошқалар хоссали пўлатлар) ҳам киради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.